یک هفته پرتنش با درگیریهای نظامی میان سه دولت جنگطلب آمریکائی، اسرائیلی و جمهوری اسلامی، باخبر توافقات دولت آمریکا و جمهوری اسلامی، در هفته جاری، ظاهراً به پایان رسید.
آتشبس موقتی که در پی جنگ ۴۵ روزه برقرارشده بود، در پی تشدید درگیریهای اسرائیل و حزبالله، با حملات نظامی متقابل جمهوری اسلامی و اسرائیل شکسته شد.
جمهوری اسلامی شامگاه یکشنبه ۱۷ خرداد در حمایت از نیروی نیابتی خود در لبنان، با موشک پایگاههای هوایی اسرائیل را موردحمله قرارداد و این حمله را پاسخی به نقض آتشبس از سوی اسرائیل اعلام کرد. متقابلاً اسرائیل روز دوشنبه ۱۸ خرداد بیش از ۱۵ هدف را در ایران بمباران کرد. این درگیری در شرایطی رخ داد که واسطههای منطقهای حل اختلافات در تلاش بودند، توافق جمهوری اسلامی و آمریکا را برای پایان دادن به درگیریها جلب کنند. بنابراین، ترامپ تمایلی به تشدید درگیریهای نظامی نداشت و از طرفین خواست درگیری را متوقف سازند و برای پیشبرد سیاست خود، نتانیاهو را زیر فشار به پذیرش توقف حملات نظامی واداشت. اما تازه این درگیری متوقفشده بود که روز سهشنبه ۱۹ خرداد، بالگرد آپاچی ارتش آمریکا در نزدیکی تنگه هرمز توسط نظامیان جمهوری اسلامی سرنگون شد. این بار، درگیری نظامی، میان جمهوری اسلامی و آمریکا از سر گرفته شد.
بامداد چهارشنبه بیستم خرداد، نیروی نظامی آمریکا بهتلافی سقوط بالگرد، نقاط متعددی از استان هرمزگان را بمباران کرد.
برطبق گزارش فاکسنیوز در جریان حملات شامگاه چهارشنبه ارتش آمریکا به ایران ۴۹ موشک «تاماهاوک» بهسوی اهدافی در ایران پرتاب شد.
جمهوری اسلامی نیز با موشک، پایگاههای نظامی آمریکا و مراکز دیگری را در بحرین، کویت و اردن موردحمله قرارداد که خساراتی جدی نیز به بار آورد. این حملات متقابل در بامداد پنجشنبه ۲۱ خرداد نیز ادامه یافت.
درحالیکه درگیری نظامی ادامه داشت و طرفین یکدیگر را تهدید میکردند، مذاکرات واسطهها در جریان بود و هیئت قطری که روز چهارشنبه ۲۰ خرداد برای گفتگو بهمنظور حل اختلافات باقیمانده بین دولت آمریکا و جمهوری اسلامی وارد تهران شده بود، به موفقیتهایی دستیافت.
منابع آمریکائی اعلام کردند، طرفهای ایرانی و قطری چهارشنبه به این جمعبندی رسیدند که به متن موردتوافقی دستیافتهاند که آمریکا نیز آن را میپذیرد. شواهد حاکی از آن بود که توافقات به نقطه قطعی و تعیینکننده رسیده است.
در پی این تحولات بود که ترامپ روز پنجشنبه ۲۱ خرداد خبر از دستیابی به یک «توافق بزرگ» با جمهوری اسلامی برای پایان دادن به جنگ خاورمیانه داد.
او در شبکه اجتماعی تروث سوشال، نوشت: “با توجه به اینکه گفتوگوها با جمهوری اسلامی ایران به بالاترین سطح رهبری ایران ارجاع شده و مورد تأیید قرارگرفته است، من بهعنوان رئیسجمهور ایالاتمتحده آمریکا، حملات و بمبارانهای برنامهریزیشده علیه ایران را که قرار بود امشب انجام شود، لغو کردهام.”
ترامپ همچنین خبر داد کلیات و جزئیات توافق با ایران “به تأیید تمامی طرفهای درگیر رسیده است؛ ازجمله ایالاتمتحده، اسرائیل، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، ترکیه، پاکستان، بحرین، کویت، اردن، مصر و دیگران.”
نخستوزیر پاکستان نیز روز جمعه اعلام کرد که متن نهایی توافق صلح میان آمریکا و جمهوری اسلامی موردپذیرش طرفین قرارگرفته است.
او نوشت: «میتوانیم تأیید کنیم که متن نهایی و موردتوافق برای صلح حاصلشده است و پاکستان اکنون از نزدیک با هر دو طرف همکاری میکند تا مراحل بعدی نهایی شود.»
در پی این توافقات بود که ترامپ بامداد روز جمعه ۲۲ خرداد اعلام کرد، جنگ با ایران را به پایان رساندیم. موافقت کردند هرگز سلاح هستهای نداشته باشند. وی افزود:” ما امروز به جنگ با ایران پایان دادیم. و آنها موافقت کردند که هرگز سلاح هستهای نداشته باشند. چیزی که ما بر آن اصرار داشتیم.”
سخنگوی وزارت خارجۀ جمهوری اسلامی اما در واکنش به اظهارات ترامپ گفت: متن تفاهمنامه تا این لحظه در مراجع ذیصلاح ایران به تائید نهایی نرسیده است.
بهرغم تمام تائید و تکذیبها، روز جمعه ۲۲ خرداد جمهوری اسلامی متن یک تفاهمنامه ۱۴ بندی را انتشار داد که گویا موردتوافق طرفین است، اما هنوز نهائی نشده است. انتشار این سند بهعنوان تفاهمنامه بهفوریت از سوی ترامپ رد شد. او گفت: نسخهای که در اختیار رسانهها قرارگرفته “هیچ ربطی به شرایطی که بهطور مکتوب پذیرفتهشده ندارد.”
جیدی ونس، معاون وی نیز گفت: “توافق واشنگتن و تهران شامل انتقال پول و منابع مالی به ایران پس از امضای توافق نمیشود.”
با این مجادله به نظر میرسد که تفاهمنامه انتشاریافته از سوی جمهوری اسلامی بخشی از توافقات را منعکس میکند و بخش دیگر آن غیرواقعی است. خبرهای بعدی حاکی است که مانع در این میان، همچنان اختلافات درونی جناحهای هیئت حاکمه است. اخیراً ۵۹ تن از نمایندگان مجلس ارتجاع اسلامی در نامهای خطاب به محمدباقر قالیباف، رئیس گروه مذاکرات با آمریکا، و محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی، خواستار توضیح درباره متن و فرامتن پیامهای تبادل شده تاکنون با دولت آمریکا شدند و شنبه شب، تظاهراتی در تهران و مشهد علیه قالیباف و عراقچی برپا کردند.
به هر رو، سوای این اختلافات و اظهارنظرهای متفاوت بر سر تفاهمنامه به ویژه درزمینهٔ مالی و هستهای، به این تفاهمنامه که نگاه شود، چیز دیگری جز تلاش برای یک آتشبس طولانیتر، با ابهامهای فراوان بندهای آن و در بهترین حالت، بازگشت به مذاکرات یک سال قبل با اندکی تغییر نیست. قرار است محاصره دریایی و بازگشائی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز انجام بگیرد. مبلغی از پولهای بلوکهشده جمهوری اسلامی در دوره ۶۰ روزه مذاکرات نهایی، به جمهوری اسلامی داده میشود. ۶۰ روز هم مذاکرات برای رسیدن به توافق نهایی تعیینشده است.
قرار است برطبق متن جمهوری اسلامی طرفین به میز مذاکره بازگردند و در طول ۶۰ روز مذاکره برای رسیدن به توافق نهایی بر سر موضوعات هستهای و لغو تحریمها تلاش کنند. این در حالی است که ترامپ از فوریت رقیق سازی اورانیوم ۶۰ درصدی و خروج آن از ایران سخن میگوید.
این تفاهمنامه نشان میدهد حتی اگر نزاع هستهای هم حل شود، اختلافات دیگر، حلنشده باقی خواهد ماند. دولت آمریکا فعلاً میکوشد با نوعی از توافق، خود را از مخمصه درگیری نظامی مستقیم کنار بکشد و این چیزی است که ترامپ بهویژه برای اهداف خود در داخل آمریکا به آن نیاز دارد. این البته به آن معنا نیست که رژیم اسرائیل را تنها خواهد گذاشت. آنچه که رخ خواهد داد باز گشت ترامپ به نقش پیشین دولت آمریکا در حمایت و تقویت غیرمستقیم به ویژه در نزاع اسرائیل و جمهوری اسلامی است.
این دولتها در طول یک سال دو جنگ ویرانگر برپا کردند که جز کشتار، ویرانی ،فقر، بیکاری، آوارگی برای مردم ایران نتیجهای نداشت و حالا قرار است پس از گذشت یک سال درحالیکه جنگ به بنبست انجامیده به نحوی باهم سازش و توافق کنند. اما مسئله این است که با این تفاهمنامه، اختلافات حلنشده باقی مانده است. آنچه را که دولتهای آمریکا و اسرائیل با این جنگ با هدف تغییرات سیاسی خاورمیانه در پی آن بودند، فعلاً تحقق نیافت. اختلافات دولتهای اسرائیل و جمهوری اسلامی همچنان پابرجا ماند. دولت اسرائیل از توافقات آمریکا و جمهوری اسلامی ناراضی است، چراکه تاکنون به هیچیک از اهدافی که با آغاز جنگ اعلامشده بود، دست نیافته است. هدف اسرائیل در جریان جنگ، مقدم بر هر چیز تلاش برای کسب هژمونی بلامنازع در خاورمیانه از طریق سرنگونی جمهوری اسلامی و به قدرت رساندن عروسک دستنشاندهاش، رضا پهلوی بود که تحقق نیافت. البته هدف ترامپ هم که تضعیف جمهوری اسلامی تا مرحله تسلیم بود، بهرغم صدمات سیاسی، نظامی و اقتصادی بزرگی که بر جمهوری اسلامی وارد آمد، آن نیز عملی نشد. نزاع هستهای که اینهمه برای ترامپ اهمیت یافت بهرغم اینکه تنها موردی است که میتواند بر سر آن توافق صورت گیرد، هنوز پایان نیافته و به مذاکرات آینده موکول شده است. کاهش برد موشکها که برای اسرائیل حائز اهمیت جدی است بهکلی از دستور کار توافقات دولت آمریکا خارجشده است. نیابتیهای جمهوری اسلامی هم سر جای خود باقی ماندند.
این جنگ برای آمریکا نوعی شکست محسوب میشود. نه صرفاً ازآنرو که اهداف سیاسی اعلام شده اولیه ترامپ از جنگ (بهجز هستهای به شرطی که بر سر آن توافق شود)، تحقق نیافت، بلکه ازنظر نظامی هم یک شکست بود. دولت آمریکا آنهمه هزینه کرد، ناوهای جنگی را با هزاران نیروی نظامی و پیشرفتهترین تجهیزات و سلاحهای جنگی به منطقه گسیل نمود، اما با تمام قدرت دریایی و هوائی، پایگاههای نظامیاش در منطقه پیدرپی زیر حملات موشکی و پهپادی قرار گرفتند و صدمه دیدند. نیروی نظامی آمریکا در منطقه حتی نتوانست در برابر حملات موشکی جمهوری اسلامی یک دفاع موثر از همپیمانان منطقهای خود داشته باشد. دولتهای عربی حاشیه خلیجفارس در این جنگ متحمل خسارات سنگین شدند.
خلاصه کلام: جنگی که این هر سه دولت ارتجاعی به خاطر اهداف توسعهطلبانه و تجاوزکارانه خود در برافروختن آن نقش داشتند و اینهمه فاجعه برای مردم ایران به بار آورد، پیروز قطعی نداشت و جنگی ناتمام باقی ماند. بنابراین هرگز نمیتواند آنگونه که ادعا میشود به یک صلح، حتی در همان محدوده صلح جنگ ۸ ساله بیانجامد. در بهترین حالت آنچه رخ خواهد داد آتشبسی طولانیتر، آنهم میان جمهوری اسلامی و دولت آمریکا خواهد بود. طرفهای درگیر این جنگ، همینکه اوضاع را به نفع خود مساعد ببینند، بار دیگر، جنگ را آغاز خواهند کرد. بنابراین تا وقتیکه اختلافات پابرجاست و جمهوری اسلامی بر ایران حاکم است، مردم ایران هیچگاه روی صلح و آرامش را نخواهند دید و از فجایع چنین جنگهایی رهایی نخواهند یافت. تودههای زحمتکش مردم ایران زمانی از مصائب و فجایع جنگ و جمهوری اسلامی رها میشوند که به مبارزهای سازمانیافته روی آورند و با برپائی یک انقلاب، جمهوری اسلامی را سرنگون کنند، قدرت سیاسی را به چنگ آورند و بر سرنوشت خود حاکم گردند.
نظرات شما