شانزده روز از جنگ ارتجاعی دولت‌های آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی گذشت. به‌رغم تلاش برخی از دولت‌ها – به‌ویژه دولت‌های منطقه از ترکیه و پاکستان تا مصر و کشورهای حاشیه خلیج فارس – برای پایان جنگ و یا حداقل آتش‌بس و بازگشت به دیپلماسی، نه تنها هیچ چشم‌اندازی برای پایان آن وجود ندارد، بلکه دامنه و شدت جنگ مدام در حال افزایش است. حمله به جزیره خارک و اعزام ناوهای جنگی جدید به منطقه از سوی دولت آمریکا که قابلیت پیاده کردن نیروهای نظامی به خشکی با پشتیبانی هلی‌کوپترهای جنگی را دارند، افزایش شدت بمباران (از سوی ارتش اسرائیل و آمریکا)، کشیده شدن آرام پای دولت‌های اروپایی به جنگ (تا اینجا به‌منظور دفاع از کشورهای عربی منطقه) و بالاخره حمله موشکی به پایگاه نظامی در ترکیه از جمله نشانه‌های گسترش دامنه جنگ هستند.

حمله به جزیره خارک و نابودی تاسیسات نظامی آن در نخستین روز از سومین هفته جنگ را می‌توان وارد شدن جنگ به مرحله‌ای جدید دانست که متأثر از ادامه مقاومت جمهوری اسلامی و بستن تنگه هرمز است. در آغاز جنگ، دولت‌های آمریکا و اسرائیل بر این گمان بودند که با کشتن خامنه‌ای شیرازه رژیم جمهوری اسلامی از هم خواهم پاشید و آن‌ها به سرعت به اهداف خود دست خواهند یافت. این‌که سران دولت‌های آمریکا و اسرائیل در ابتدا بارها بر زبان آوردند که  جنگ حداکثر ۴ هفته طول خواهد کشید، نتیجه‌ی این ارزیابی بود. اما واقعیت این است که برای جمهوری اسلامی این جنگ، جنگ مرگ و زندگی‌ست. عملکرد سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی در طول دو هفته اخیر این موضوع را اثبات می‌کند. جمهوری اسلامی به هر کاری دست می‌زند تا جنگ در حالتی پایان یابد که بتواند از آن به عنوان “پیروزی” یاد کند. اما مشکل جمهوری اسلامی این است که وقتی جنگ به پایان برسد، آیا چیزی باقی می‌ماند تا حکومت بتواند به عنوان “پیروزی” به نیروهای نظامی و هم‌چنین شبه‌نظامیان منطقه‌ای خود بفروشد؟

ترامپ پس از حمله به جزیره خارک در پاسخ به سوالی در رابطه با زمان پایان جنگ گفت: “جنگ هر قدر لازم باشد ادامه خواهد داشت”. او در شبکه اجتماعی خود نوشت: “به دلایل انسانی و اخلاقی تصمیم گرفتم زیرساخت‌های نفتی این جزیره را هدف قرار ندهم. با این حال، اگر ایران یا هر طرف دیگری اقدامی برای اخلال در عبور آزاد و امن کشتی‌ها از تنگه هرمز انجام دهد، فورا در این تصمیم تجدیدنظر خواهم کرد”. وی در ادامه نوشت: “ایران نمی‌تواند از آن‌چه ما بخواهیم به آن حمله کنیم، دفاع کند” و البته این واقعیت دارد.

به گزارش خبرگزاری “فارس” در پی این حمله صدای حداقل ۱۵ انفجار شنیده شد. به نوشته‌ی این خبرگزاری دولتی، پدافند ارتش، پایگاه دریایی جوشن، برج مراقبت فرودگاه و آشیانه بالگرد فلات قاره در جزیره خارک اهداف این حمله نظامی بودند و به تاسیسات نفتی خارک آسیبی وارد نشد. “سنتکام” نیز مدعی شد در خارک به بیش از ۹۰ هدف نظامی حمله کرده است.

اما تهدید به حمله به زیرساخت‌های نفتی خارک از سوی ترامپ در واقع تهدید جمهوری اسلامی به خاطر بستن تنگه هرمز است. حمله به خارک را نیز می‌توان در چارچوب همین تهدید معنا کرد. البته این تنها بخش ماجرا نیست. به دستور وزیر جنگ دولت آمریکا، ارتش آمریکا در حال اعزام نیروهای بیشتری به خاورمیانه است.

از جمله این نیروها می‌توان به اعزام حدود ۵ هزار تفنگدار دریایی که در راس آن یک ناو آبی – خاکی به نام تریپولی قرار دارد، اشاره کرد که از ژاپن به سمت خلیج فارس به حرکت درآمده است. به‌نوشته‌ی رسانه‌های آمریکایی این گروه از ناوها و کشتی‌های جنگی که از ژاپن به حرکت درآمده‌اند، شامل کشتی‌هایی است که توانایی حمل شناورهای ویژه برای پیاده کردن نیرو در ساحل را دارند و تعداد زیادی هلی‌کوپتر را نیز با خود حمل می‌کنند. این اقدامات تا اینجای کار فقط تهدیداتی هستند به منظور تحت‌فشار گذاشتن جمهوری اسلامی برای باز کردن تنگه هرمز. اما آیا جمهوری اسلامی با این تهدیدات حاضر به مصالحه در رابطه با تنگه هرمز می‌شود؟

از نظر سپاه پاسداران بسته نگاه داشتن تنگه هرمز برای ادامه جنگ اهمیت استراتژیک دارد و از آن برای فشار بر دولت آمریکا بهره می‌برد. هم اکنون بهای نفت به بالای ۱۰۰ دلار رسیده و گمان می‌رود که هم‌چنان به سیر صعودی خود ادامه دهد که فشار زیادی را به برخی از کشورها وارد می‌آورد و حتا می‌تواند در داخل آمریکا نیز افکار عمومی را تحت‌تاثیر قرار دهد. به همین دلیل برای جمهوری اسلامی بسته نگاه داشتن تنگه هرمز اهمیت فراوانی دارد. این را عباس عراقچی در شبکه ایکس به صراحت بیان کرد. بنابراین جمهوری اسلامی با تمام توان خود تلاش خواهد کرد تا تنگه هرمز هم‌چنان بسته بماند. بسته ماندن تنگه هرمز اما برای ترامپ با توجه به تهدیدات مکرر وی، بار منفی بالایی دارد. بنابراین جدال بر سر تنگه هرمز یکی از مواردی‌ست که می‌تواند به تشدید بیشتر جنگ منجر گردد.

وضعیت کنونی تنگه هرمز تنها یکی از مواردی‌ست که نشان می‌دهد جنگ جمهوری اسلامی در برابر دو ارتش قدرتمند جهان و تلاش دولت آمریکا و اسرائیل برای رسیدن به هدف، نتیجه‌ای جز تشدید دامنه جنگ و بالاخره ویرانی‌های گسترده‌تر نخواهد داشت. جنگی که بزرگ‌ترین قربانیان آن مانند همه‌ی جنگ‌های گذشته و مانند همه‌ی تجارب تاریخی، مردم غیرنظامی هستند.

ادامه جنگ تا کجا و تا کی؟

جنگ کنونی نتیجه‌ی تقابل سالیان طولانی دولت‌های آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی است که پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ وارد مرحله‌ی جدیدی شد. خامنه‌ای بارها کشور اسرائیل را جعلی خوانده و گفته بود که این کشور نابود خواهد شد. در دل همین مقابله بود که جمهوری اسلامی با تجهیز حزب‌الله لبنان و گروه‌هایی هم‌چون حماس تلاش کرد تا اسرائیل را محاصره کند. هدف جمهوری اسلامی مشخص بود: تبدیل شدن به یک قدرت منطقه‌ای که می‌توانست بقای رژیم را نیز تضمین کند. حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ اشتباه محاسباتی بزرگ جمهوری اسلامی بود. دستآوردهای دولت اسرائیل بعد از حمله حماس آن‌قدر زیاد است و موازنه را به شکلی به نفع دولت اسرائیل تغییر داد که گویی دولت اسرائیل منتظر چنین اقدام احمقانه‌ای بود تا جنگ را برای درو کردن آن‌چه که جمهوری اسلامی در طول دهه‌ها ایجاد کرده بود، آغاز کند.

پس از شکست حماس، زدن ضربات مهلک به حزب‌الله لبنان و بالاخره سرنگونی بشار اسد، بالاخره نوبت به جمهوری اسلامی رسید. تلاش جمهوری اسلامی برای بازسازی سریع حزب‌الله لبنان نشان داد که اگر به جمهوری اسلامی فرصت داده شود خود را تجدید سازماندهی می‌کند. بنابراین الان بهترین زمان ممکن برای دولت اسرائیل بود. زمانی که نیروهای نیابتی آن به شدت ضعیف شده بودند، جمهوری اسلامی در داخل در باتلاق بحران‌های بزرگ سیاسی و اقتصادی فرو رفته و فاقد هرگونه پشتیبانی مردمی بود. بنابراین در یک کلام جنگ نتیجه حتمی تقابل این دو دولت بود.

هم‌چنین روی کار آمدن ترامپ از دل بحران‌های اقتصادی جهان سرمایه، برای دولت اسرائیل بهترین شرایط را برای آغاز جنگ فراهم کرد. امپریالیسم آمریکا در رقابتی سخت با امپریالیسم چین قرار دارد. بحران جهان سرمایه به تشدید تضاد در اردوگاه سرمایه منجر گردیده است. هم بین دولت‌های امپریالیستی و هم در درون خود این کشورها تضاد و تقابل افزایش یافته است. بر بستر چنین شرایطی، ترامپ گسترش نفوذ آمریکا در خاورمیانه را در رقابت با دولت‌های رقیب هم‌چون چین در دستور کار قرار دارد. در “خاورمیانه ترامپ” جایی برای جمهوری اسلامی که به چین و روسیه وابسته باشد، وجود ندارد. این را ترامپ بارها بر زبان آورده است. ترامپ حکومتی را در ایران می‌خواهد که حداقل با دولت آمریکا و سیاست‌های خاورمیانه‌ای آن همسو باشد.

بنابراین در اینجا خواست‌ها و اهداف دولت‌های آمریکا و اسرائیل با هم درآمیخت و آن‌ها بدون تردید تا رسیدن به اهداف خود به جنگ پایان نخواهند داد. همان‌طور که ترامپ بارها گفت “نمی‌خواهم چند سال دیگر دوباره جنگ کنیم”. گیدئون ساعر وزیر خارجه دولت اسرائیل این موضوع را به روشنی بیان کرد. وی گفت: “ما نمی‌خواهیم هر سال یا هر دو سال وارد جنگ جدیدی شویم. بنابراین هدف ما از بین بردن تهدیدهای وجودی است که ایران برای اسرائیل ایجاد می‌کند، آن هم برای بلندمدت، نه صرفاً به‌طور موقت. حیات ۴۷ ساله جمهوری اسلامی نشان می‌دهد که این رژیم ماهیت خود را تغییر نمی‌دهد. نه نیت خود را تغییر داده و نه برنامه‌اش برای نابودی دولت اسرائیل را کنار گذاشته است. بنابراین هدف بلندمدت تنها زمانی به‌طور کامل محقق می‌شود که این رژیم با حکومت دیگری جایگزین شود. در غیر این صورت، این تهدید همیشه می‌تواند بازگردد”.

حال سئوال این است که آیا جمهوری اسلامی می‌تواند با ادامه جنگ، دولت‌های آمریکا و اسرائیل را از تحقق اهداف خود باز دارد؟

واقعیت این است که با آغاز جنگ، دیپلماسی و مذاکره به پایان خود رسید. جنگ تنها راه باقی مانده برای حل تقابل دولت‌های اسرائیل و آمریکا با ایران است. شکی نیست که قدرت نظامی جمهوری اسلامی با اسرائیل و آمریکا قابل مقایسه نیست. اما تا اینجای کار جمهوری اسلامی مقاومت کرده و ضربات متقابلی – هر چند با ابعاد بسیار کوچک‌تر – وارد آورده است. هم‌چنین انتصاب مجتبی خامنه‌ای به عنوان جانشین پدر مستبد و جنایتکارش حکایت از دست بالای سپاه پاسداران در حکومت داشته و بیان‌گر ادامه سیاست‌هایی‌ست که خامنه‌ای در عرصه‌ی سیاست‌های خارجی و داخلی داشت.

اما جمهوری اسلامی نمی‌تواند به این روند تا بی‌نهایت ادامه دهد. جمهوری اسلامی بدون تردید بازنده جنگ خواهد بود و طرف‌های درگیر نیز تا رسیدن به اهداف خود دست برنخواهند داشت. به گفته‌ی مقامات اسرائیل “باید سر مار را زد” و دولت اسرائیل بهتر از این موقعیتی بدست نمی‌آورد. مساله اما این است که روند جنگ چگونه خواهد بود؟

هر قدر که جنگ ادامه یابد، ویرانی‌ها بیشتر و بر ابعاد تنش افزوده خواهد شد. از آن‌جا که آمریکا و اسرائیل دست بالا را در جنگ دارند و آسمان و (تا حدی) دریا در اختیار آنهاست، جمهوری اسلامی در موضع ضعف قرار دارد. نتیجه‌ی این شرایط تشدید اختلافات در درون حکومت است. در واقع هدف از انتصاب مجتبی خامنه‌ای با آن سرعت که حتا برخلاف قانون اساسی و قوانین داخلی “مجلس خبرگان” انجام شد، تحکیم موقعیت سپاه پاسداران و ادامه سیاست جنگی بود. به‌ویژه موضع پزشکیان در رابطه با عدم حمله به کشورهای همسایه این موضوع را برای سپاه پاسداران فوری‌تر ساخت. این جا بود که مجتبی خامنه‌ای در حالی که وضعیت جسمی او در پرده‌ای از ابهام قرار دارد، جانشین پدرش شد و اطلاعیه‌ای به نام او با تاکید بر ادامه حمله به کشورهای منطقه و بسته نگاه داشتن تنگه هرمز از سوی سپاه پاسداران صادر شد. اما هر قدر که جنگ ادامه یابد اختلافات تشدید شده و حتا می‌تواند تحت شرایطی وزن جریانات پروغربی در درون حاکمیت را (که امروز در موضع ضعف قرار دارند) افزایش دهد. در هر صورت یکی از نتایج این جنگ می‌تواند تغییر در شکل حکومت و حاکمیت طبقه سرمایه‌دار ایران باشد. چه با تن دادن به خواست‌های دولت آمریکا توسط سپاه و محتبی خامنه‌ای و چه با تغییر در بالایی‌ها.

جدا از طبقه حاکم و تلاش آن برای حفظ قدرت در ایران، یک امکان دیگر نیز وجود دارد. یک امکان واقعی و آن سرنگونی جمهوری اسلامی به دست توده‌ها و برقراری حکومت شورایی کارگران و زحمتکشان است.

گرچه در شرایط کنونی، حکومت مردم را به شدت تهدید می‌کند و گله‌های مزدور خود را در خیابان‌ها با تیربار و مسلسل مستقر کرده است، اما این وضعیت به‌ویژه با پایان جنگ تغییر خواهد کرد. این جنگ بالاخره به پایان خواهد رسید. آن موقع نوبت توده‌ها می‌رسد تا تکلیف خود را با این رژیم که مسبب همه‌ی این سال‌های سیاه است یکسره کنند. برای آن روز باید از همین امروز به فکر سازمان‌‌دهی بود و آگاه‌ترین بخش‌های جامعه وظیفه‌ی بسیار مهمی بر دوش دارند. باید برای آن روز خود را آماده کرد، آن روز می‌تواند فرا برسد.

متن کامل نشریه کار شماره ۱۱۶۱ در فرمت پی دی اف:

جنگ همیشه با یک تاریخ آغاز می‌شود؛ با ساعتی مشخص و خبری که ناگهان در جهان پخش می‌شود. اما برای مردمی که آن را زندگی می‌کنند، جنگ نه یک تاریخ است و نه یک خبر. جنگ لحظه‌ای است که صدای انفجار، سکوت  را می‌شکند و زندگی عادی برای همیشه تغییر می‌کند.

صبح ۹ اسفند، زمانی که حملات هوایی امپریالیسم آمریکا و دولت صهیونیستی اسرائیل به ایران آغاز شد، شاید برای بسیاری از تحلیل‌گران سیاسی تنها آغاز مرحله‌ای تازه از تنش‌های منطقه‌ای بود. اما برای میلیون‌ها انسان در ایران، و در سایر کشورهایی که به مرور به جنگ کشانده شدند، آن روز آغاز دورانی از ترس، بی‌خبری و اضطراب شد. خبری که در رسانه‌های جهان به سرعت منتشر شد مرگ علی خامنه‌ای و شماری از مقام‌های ارشد نظامی و سیاسی رژیم فاشیستی جمهوری اسلامی بود و در شهرهای ایران، شادی مرگ دیکتاتور با صدای انفجارهایی عجین بود که گاه دور و گاه بسیار نزدیک شنیده می‌شد.

اینترنت قطع شد و ارتباط مردم با جهان بیرون تقریباً از میان رفت. جامعه ناگهان در تاریکی فرو رفت؛ تاریکی‌ای که تنها خاموش شدن صفحه تلفن‌ها نبود، بلکه نوعی بی‌خبری عمیق بود. نخستین پرسشی که میان مردم رد و بدل می‌شد این بود که: بیرون از ایران چه خبر است؟ اینترنت تنها گاهی برای لحظاتی کوتاه وصل می‌شود و همان لحظه‌های کوتاه نیز پر از پیام‌های نگران‌کننده و جست‌وجوی خبری از عزیزان است.

در شهرها، مردم اغلب حتی نمی‌دانند انفجاری که شنیده‌اند دقیقاً کجا رخ داده است. حملات بعدی معمولاً مدتی بعد روشن می‌شود. هر بار که صدای انفجار در شهر می‌پیچد، مردم با اضطراب به تلفن‌های خود پناه می‌برند و به دوستان و خویشانشان در نقاط مختلف شهر زنگ می‌زنند: شما خوبید؟ آنجا چه خبر است؟ تماس‌هایی که گاه تنها راه فهمیدن واقعیت است. یکی از شهروندان تهرانی می‌گوید: «تلفن که شب زنگ می‌خورد، وحشت در وجودم می‌دود. نمی‌دانم قرار است چه خبری بشنوم.»

زندگی روزمره در شهرها و بویژه تهران زیر سایه صدای جنگنده‌ها و انفجارها می‌گذرد. صبح و شب صدای پرواز هواپیماهای نظامی شنیده می‌شود و انفجارها گاه دور و گاه نزدیک شهر را می‌لرزاند. بسیاری از مردم کمتر از خانه خارج می‌شوند. حضور نیروهای سرکوب در خیابان‌ها افزایش یافته و فضای شهر تهران سنگین‌تر از همیشه است. بسیاری ترجیح می‌دهند کمتر در خیابان‌ها دیده شوند. یکی از ساکنان شهر می‌گوید: «زمان از دستم در رفته است. تقویمم به وقت جنگ است. روز چهارم بود که فهمیدم دیگر چیزی شبیه زندگی عادی باقی نمانده. برخی می‌گویند انسان به همه چیز عادت می‌کند. اما عادت نمی‌کنیم. دود و انفجار و آتش چیزی نیست که بشود به آن عادت کرد.»

در تهران و برخی شهرهای دیگر، صحنه‌هایی دیده می‌شود که پیش از این تنها در فیلم‌های جنگی تصور می‌شد. یک شاهد عینی از انفجار در حوالی خیابان دردشت چنین روایت می‌کند: «چهارشنبه حدود ساعت سه بعدازظهر بود که صدای انفجار آمد. کل خانه ما را خاک گرفت. چند دقیقه چشم، چشم را نمی‌دید. فکر کردم خانه‌مان خراب شده. وقتی با پسرم بیرون آمدیم، خیابان پر از خاک و خون بود. ماشین‌ها زیر آوار مانده بودند و مغازه‌ها آسیب دیده بودند. جهنم شده بود.» روزنامه شرق نیز درباره همان حادثه نوشت که: «همه کسانی که در آن ساعت از اطراف کوچه اولیایی عبور می‌کردند کشته شدند؛ برخی پیاده بودند و برخی در خودر. خیابان مانند روزهای دیگر شلوغ بود و هیچ‌کس نمی‌دانست قرار است چند ثانیه بعد چه فاجعه‌ای رخ دهد.»

یکی از ساکنان همان محله می‌گوید: «از آن روز فقط خاک و خون به یاد دارم. بدن‌های تکه‌تکه از بالای ساختمان‌ها به خیابان پرتاب می‌شد. هر رهگذر پیاده یا ماشینی که از آنجا رد می‌شد کشته شد. شیشه همه مغازه‌ها خرد شد. قیامتی بود که فقط در فیلم‌ها دیده بودیم .اکنون از بسیاری از پنجره‌های آن خانه‌ها چیزی نمانده جز قاب‌های خالی. خانه‌هایی که روزی پر از زندگی بودند، اکنون تنها دیوارهایی نیمه‌ویران دارند و خیابان‌هایی که زمانی پررفت‌وآمد بودند، در سکوتی سنگین فرو رفته‌اند.»

در میان قربانیان، گاه انسان‌هایی هستند که تنها برای گذران زندگی از آنجا عبور می‌کردند. مردی که هر روز با گاری کوچک خود در خیابان تخم‌مرغ می‌فروخت یکی از آن‌ها بود. او نمی‌دانست موج انفجار چگونه زندگی‌اش را در چند ثانیه به پایان خواهد رساند. او تنها تلاش می‌کرد برای خانواده‌اش نان بیاورد. اما در جنگ، همین زندگی‌های ساده نخستین قربانیان هستند.

جنگ، پیش از هر چیز، بی‌رحمانه‌ترین شکل بی‌عدالتی است. کسانی که درباره آن تصمیم می‌گیرند، اغلب در اتاق‌های امن و دور از میدان نبرد نشسته‌اند، اما کسانی که قربانی آن می‌شوند، مردم عادی‌اند. یک کارگر، یک معلم، یک دانشجو، یک فروشنده یا یک کودک هیچ نقشی در تصمیمات سیاسی ندارند، اما نخستین کسانی هستند که هزینه جنگ را می‌پردازند. خانه‌ها و محله‌هایی که سال‌ها با زحمت ساخته شده‌اند، در چند ثانیه به تلی از خاک تبدیل می‌شوند.

جنگ ضعیف‌کش است. در اثر حمله به مراکز غیرنظامی توده‌ی مردم، قربانی می‌شوند. در اثر حمله به مراکز نظامی سربازان وظیفه قربانی می‌شوند. زیرا فرماندهان در پناهگاه‌ها مخفی شده‌اند و این سربازان و ماموران جزء هستند که به عنوان گوشت دم توپ قربانی اهداف جاه‌طلبانه امپیریالیسم، صهیونیسم و رژیم ارتجاعی و ضدبشری اسلامی حاکم بر ایران می‌شوند.

اسرائیل و آمریکا بمباران می‌کنند و رژیم جمهوری اسلامی مردم را گروگان گرفته است؛ به عنوان سپر انسانی، یا تهدید و دستگیری و سرکوب.

پس از بمباران انبارهای سوخت و برخی تأسیسات صنعتی، تهران با بحران دیگری نیز روبه‌رو شد. آسمان پر از دود غلیظ شد و بوی آتش و مواد سوخته در هوا پیچید. یکی از ساکنان تهران می‌گوید: «آسمان پر از دود غلیظ است و بارانی سیاه می‌بارد که لایه‌ای چسبناک روی خودروها می‌گذارد. او ادامه می‌دهد: «از وقتی انبارهای سوخت را بمباران کردند، سینه‌ام می‌سوزد و به سختی نفس می‌کشم. چشم‌ها و گلویم می‌سوزد و خیلی‌های دیگر هم همین حال را دارند.» بسیاری به بیماری تنفسی دچار شده و راهی بیمارستان شده‌اند.

آتش برخی انبارها روزها ادامه داشت سوخت مذاب در جوی‌ها روان شده بود. یکی از شاهدان گفته است: «باور نمی‌کنید، انبار شهرری هنوز می‌سوخت. شب آن‌قدر آتش شدید بود که انگار روز شده بود. اما وقتی صبح شد، همه جا آن‌قدر تاریک بود که انگار شب اول ماه قمری است. آن‌قدر تاریک، درست مثل آینده ما.»

در کنار خطر بمباران، فشار اقتصادی نیز به سرعت افزایش یافته است. بسیاری از کارخانه‌ها و کارگاه‌ها تعطیل شده‌اند. حمله به چند شهرک صنعتی تولید را متوقف کرده و هزاران کارگر شغل خود را از دست داده‌اند. ده‌ها کارگر در اثر حملات به کارخانه‌ها جان خود را از دست داده‌اند.مواد غذایی به شدت گران شده و برخی اقلام کمیاب شده‌اند. تورم شدید، کمبود برخی داروها و دشواری دسترسی به خدمات درمانی به مشکلات مردم افزوده شده است. بنزین تقریباً نایاب شده و در بسیاری از جاها فقط پنج لیتر سوخت به هر نفر داده می‌شود. بانک‌ها هنوز باز هستند اما ساعات محدودی کار می‌کنند و سقف برداشت روزانه از دستگاه‌های خودپرداز به پانصد هزار تومان کاهش یافته است؛ مبلغی که حتی برای تأمین ساده‌ترین نیازهای یک خانواده نیز کافی نیست. برای بسیاری از مردم چنین هزینه‌ای سنگین و حتی غیرممکن شده است، به‌ویژه برای کارگران روزمزدی که مدتی است درآمد ثابتی ندارند.

در چنین شرایطی، بسیاری از مردم تصمیم گرفته‌اند شهرهای بزرگ را ترک کنند. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل اعلام کرده است که شمار آوارگان داخلی جنگ در ایران ممکن است به سه میلیون و دویست هزار نفر برسد. بیشتر این افراد از تهران و دیگر شهرهای بزرگ به سوی شمال کشور یا مناطق روستایی رفته‌اند. جاده‌ها در روزهای نخست جنگ پر از خودروهایی بود که خانواده‌ها با وسایلی اندک در آن‌ها نشسته بودند و نمی‌دانستند مقصدشان کجاست. اما همه نمی‌توانند بروند. بسیاری جایی ندارند بروند، و هر جا که بروند امن نیست.

در میان همه این رنج‌ها، وضعیت کودکان شاید دردناک‌ترین بخش ماجرا باشد. نسلی کامل از داشتن یک زندگی عادی محروم شده‌اند. کودکانی که باید در مدرسه درباره رویاهایشان حرف بزنند، اکنون از صدای جنگنده‌ها و انفجارها می‌ترسند. در آغاز جنگ، دستکم ۱۰۸ کودک خردسال در انفجار مدرسه دخترانه در میناب کشته شدند. در پرورشگاه‌ها و مراکز نگهداری سازمان بهزیستی وضعیت بسیار بحرانی گزارش شده است. این مراکز به دلیل بمباران‌ها، اختلال در مسیرهای تأمین، افزایش قیمت‌ها و آوارگی عمومی با کمبود شدید غذا، نیرو و امکانات روبه‌رو هستند. گزارش‌ها می‌گویند بسیاری از کودکان در این مراکز وحشت‌زده‌اند. صدای انفجارها باعث شده برخی از آن‌ها با فریاد از خواب بیدار شوند و برخی دیگر حتی در طول روز نیز آرامش نداشته باشند.

جنگ تنها خانه‌ها را ویران نمی‌کند؛ روان جامعه را نیز زخمی می‌کند. کودکانی که با صدای انفجار بزرگ می‌شوند، جهان را جایی ناامن می‌بینند. روان‌شناسان سال‌هاست هشدار می‌دهند کودکانی که در محیط‌های جنگی رشد می‌کنند بیشتر در معرض اضطراب شدید، کابوس‌های شبانه و اختلال استرس پس از سانحه قرار دارند. بسیاری از آن‌ها حتی سال‌ها پس از پایان جنگ نیز از صداهای بلند می‌ترسند. در ایران امروز، این ترس بر زندگی روزمره غالب شده است.

در چنین جنگی، مرز میان نظامی و غیرنظامی اغلب از بین می‌رود. زیرساخت‌هایی که زندگی مردم به آن وابسته است، از قبیل برق، آب، بیمارستان‌ها و جاده‌ها، در معرض نابودی قرار می‌گیرند. وقتی یک نیروگاه یا شبکه ارتباطی از کار می‌افتد، این فقط یک هدف نظامی نیست که نابود شده است؛ بلکه زندگی هزاران خانواده مختل می‌شود. بیمارستان‌ها با کمبود امکانات روبه‌رو می‌شوند، داروها کمیاب می‌شوند و حتی ساده‌ترین خدمات عمومی نیز دشوار می‌گردد.

به همین دلیل، مخالفت با جنگ ارتجاعی تنها یک موضع سیاسی نیست؛ بلکه دفاع از انسانیت است. دفاع از حق مردمی است که می‌خواهند بدون ترس زندگی کنند. دفاع از آینده‌ای است که در آن کودکان به جای صدای انفجار، صدای بازی و خنده را بشنوند.

با توجه به جنگ جاری در ایران که با تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل نه تنها به تأسیسات نظامی و امنیتی بلکه با حمله به زیرساخت‌ها، بیمارستان و مدرسه و مناطق مسکونی همراه است، وضعیت زندان‌های کشور نیز به شدت وخیم شده و نگرانی‌ها درباره سرنوشت زندانیان افزایش یافته است. حکومت علاوه بر دستگیری‌ فعالان اجتماعی و مخالفان، فشار بر زندانی‌های سیاسی را افزایش داده است. سرنوشت بسیاری از آن‌ها ناروشن است. در همین حال، رژیم مردم ایران را گروگان گرفته است. سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در بیانیه‌ای هشدار داد که در صورت وقوع هرگونه اعتراض خیابانی «ضربه‌ای محکم‌تر از ۱۸ دی» وارد خواهد کرد. در این بیانیه اعتراض به وضع موجود  «اغتشاشات خیابانی» خوانده شده، معترضان دشمن تلقی شده و مستوجب اشد مجازات خوانده شده‌اند. این در حالی است که هنوز خون هزاران معترض که در دی ماه قتل‌عام شدند، از خیابان‌ها پاک نشده بود که این بار کشتار در شکل جنگ آغاز شد.

مردم در تاریکی نگهداشته شده‌اند. عدم قطعیت و نگهداشتن مردم در تاریکی فشار روانی می‌آورد. ترس بزرگ مردمی که در دی‌ماه برای سرنگونی جمهوری اسلامی به خیابان آمدند و وحشیانه سرکوب شدند این است که جمهوری اسلامی بماند و انتقام شکست‌های پی‌درپی خود را از مردم بگیرد.

با وجود همه این رنج‌ها، نشانه‌هایی از همبستگی نیز در میان مردم دیده می‌شود. در بسیاری از محله‌ها مردم تلاش می‌کنند به یکدیگر کمک کنند. آب و غذا را میان هم تقسیم می‌کنند و از سالمندان و کودکان مراقبت می‌کنند. یکی از شهروندان تهرانی می‌گوید:«نه، ما چنین چیزی نخواستیم. ما خواهان مرگ مردم نبودیم. اگر آن زمان که ما را به گلوله بستند کسی اهمیت نداد، حالا دست‌کم سکوت کنید. ما تهرانی‌ها حتی اگر حکومت به ما کمکی نکند، خودمان به کمک هم می‌آییم»

این همبستگی شاید تنها چیزی باشد که هنوز امید را زنده نگه داشته است. زیرا در نهایت، جنگ ارتجاعی هر نامی که داشته باشد، برای مردم تنها یک معنا دارد: رنج. رنجی که در صدای انفجارها، در خانه‌های ویران، در چشمان وحشت‌زده کودکان و در اضطراب دائمی یک جامعه دیده می‌شود. یک شهروند ساکن تهران، می‌گوید همان‌قدر که از بمب‌ها می‌ترسد، نگرانی این هم هست که هر دو طرف جنگ در نهایت اعلام پیروزی کنند و کشور را در وضعیتی نامعلوم رها کنند.

بزرگ‌ترین آرزوی مردم امروز شاید تنها یک چیز باشد: اینکه جنگ هرچه زودتر پایان یابد، توده مردم قدرت خود را بازیابند، جمهوری اسلامی سرنگون شود و زندگی در شان انسان امکان آغاز پیدا کند.

متن کامل نشریه کار شماره ۱۱۶۱ در فرمت پی دی اف:

جشن نوروز در حافظه‌ی تاریخی مردم این سرزمین فقط آیینی کهن برای آغاز سالی تازه نبوده است؛ وعده‌ای بوده برای نو شدن، برای نفس کشیدن و برای رهایی موقت از سنگینی زمستان، فقر و فرسودگی، وعده بهار و امید. در طول نسل‌ها، نوروز یادآور این حقیقت بوده است که حتی مردمی که زیر فشار روزگار زخمی و خسته شده‌اند می‌توانند بار دیگر از دل ویرانی برخیزند. شکوفه، سبزه و گردهم‌آیی‌های نوروزی نشانه‌هایی از همین تداوم‌اند؛ نشانه‌هایی از آن‌که زندگی می‌تواند دوباره سر برآورد.

اما نوروز امسال بر زمینی از راه می‌رسد که پیش از آغاز جنگ نیز زخمی بوده است. یک سال گذشته برای میلیون‌ها نفر سال سقوط بی‌وقفه‌ی معیشت بود: تورمی که سفره‌ها را کوچک‌تر کرد، دستمزدهایی که هر ماه بی‌ارزش‌تر شدند و زندگی‌ای که برای بسیاری به تلاشی روزمره برای بقا تبدیل شد.

با این همه، این سال فقط سال فقر نبود؛ سال اعتراض نیز بود. در کارخانه‌ها، کارگرانِ حقوق‌نگرفته اعتراض کردند. در خیابان‌ها و مدارس، معلمان و بازنشستگان به تحقیر و فقر اعتراض کردند. زنان به مقابله با تبعیض برخاستند. در دانشگاه‌ها نیز دانشجویان در برابر آینده‌‌ی تاریک ساکت ننشستند. پاسخ حکومت، همچون همیشه، سرکوب بود. کشتار هزاران نفر در دی‌ماه یک گواه آن بود؛ جوانانی که در خیابان جان دادند و خانواده‌هایی که از این پس هر نوروز را با غیبت جان‌باخته‌ای آغاز خواهند کرد.

گویی این همه رنج نیز کافی نبود که اکنون آوار جنگ نیز بر سر مردم فرود آمده است. جنگی ارتجاعی که حاصل سال‌ها سیاست‌های تنش‌آفرین و ماجراجویی‌های نظامی رژیمی است که بقای خود را در بحران و رویارویی جست‌وجو کرده است. اکنون این جنگ خود را بر زندگی روزمره تحمیل کرده است: بمب‌ها و موشک‌هایی که بر شهرها فرود می‌آیند، خانه‌هایی که ویران می‌شوند، مردمانی که زیر آوار جان می‌سپارند، کودکانی که نیمه‌شب با صدای انفجار از خواب می‌پرند و خانواده‌هایی که در میان دود و آوار از خانه‌هایشان می‌گریزند. جنگ همیشه از آسمان آغاز نمی‌شود؛ از سیاست‌هایی آغاز می‌شود که زندگی مردم را به میدان بحران تبدیل می‌کنند. بهای این سیاست‌ها را نه صاحبان قدرت، بلکه مردمی می‌پردازند که پیش از این هم زیر بار فقر، سرکوب و کشتار از پا افتاده بودند. جنگ بر ویرانه‌ای فرود آمده است که از پیش ترک برداشته بود.

نوروز همیشه نام زندگی بوده است. و امروز، در این سرزمین، زندگی در میان ویرانی ایستاده است. نوروز امسال، صحنه تقابل است؛ تقابل میان نظمی که جامعه را به سکوت و تسلیم فرامی‌خواند و مردمی که هنوز می‌کوشند زندگی را در دل این تاریکی زنده نگه دارند.

از همین رو نوروز در این سال معنایی تلخ‌تر نیز می‌یابد. نوروز جشن باززایی و بازگشت زندگی است؛ اما اکنون در برابر نظمی قرار گرفته که بقای خود را با سرکوب، ارعاب و خاموشی جمعی پیش می‌برد. جامعه هنوز از کشتارهای پیشین عبور نکرده است. خانواده‌های بی‌شماری همچنان دادخواه عزیزان خود هستند. زندان، بازداشت، تهدید و اعدام هنوز بخشی از واقعیت سیاسی کشور است. در چنین شرایطی نوروز ناگزیر با حافظه‌ی کشتار گره می‌خورد.

کشتار فقط گلوله‌ای نیست که جان انسانی را می‌گیرد. کشتار سازوکاری است که در پیوند با فقر، گرسنگی و آینده‌ای  بی‌امید، زندگی اجتماعی را از درون تهی می‌کند.

در نوروزهای پیشارو، در خانه‌های بسیاری، سر سفره‌ی هفت‌سین – اگر چنین سفره‌ای چیده شود – عکس کسانی خواهد بود که دیگر در میان زندگان نیستند: جوانی که در اعتراضات کشته شد؛ زندانی‌ای که هرگز از بازداشتگاه بازنگشت؛ گم‌شده‌ای که خانواده‌ هنوز در انتظارش است؛ کودکی که زیر آوار جان باخت.

با این همه، نوروز یادآور چیزی است که حتی چنین نظمی نیز نمی‌تواند آن را خاموش کند: زندگی. تا زمانی که نام کشته‌شدگان بر زبان مردم جاری است و حافظه‌ی آنان زنده مانده، نوروز نیز از آنِ مردمی است که مرگ را فراموش نکرده‌اند و زندگی را وا نگذاشته‌اند.

هرچند در زمانه‌ای که جنگ و بحران خارجی به ابزاری برای تحکیم سرکوب داخلی بدل می‌شود، معنای نوروز نیز ناگزیر سیاسی‌تر می‌شود. حاکمیتی که سال‌ها کوشیده است با زندان و سرکوب اعتراض‌ها مردم را خاموش کند، اکنون می‌کوشد فضای جنگی را به سپری برای بستن بیشتر جامعه تبدیل کند: هر اعتراض را «اخلال در امنیت» یا «همدستی با دشمن» بنامد و هر صدای مخالفی را در هیاهوی جنگ خاموش سازد.

با این همه، مردمی که هنوز نام کشته‌شدگان خود را به یاد می‌آورند، مادرانی که عکس فرزندانشان را در دست می‌گیرند و انسان‌هایی که با وجود همه‌ی فشارها از مطالبه‌ی عدالت و آزادی دست نمی‌کشند، معنای عمیق نوروز را زنده نگه می‌دارند. در این معنا، نوروز بیش از آن‌که جشن پیروزی باشد نشانه‌ی مقاومت اجتماعی است؛ نشانه‌ی آن‌که در برابر مرگ و ویرانی، زندگی هنوز از دل این جامعه جوانه می‌زند.

نوروز امسال پرسشی ساده اما سنگین پیش روی ما می‌گذارد: جشن واقعی در چه شرایطی ممکن است؟ آیا می‌توان در سایهٔ جنگ و سرکوب از نو شدن سخن گفت؟ آیا می‌توان از بهار گفت و از کشتار گذشت؟

پاسخ روشن است: نه.

نوروزی که بر ویرانه‌های سکوت و فراموشی بنا شود نوروز نیست. نوروز حقیقی آن‌جاست که انسان‌ها بتوانند نفس بکشند، اعتراض کنند، زندگی کنند و آینده‌ای بسازند فارغ از جنگ و سرکوب.

تا آن روز، نوروز نام دیگری است برای ایستادگی مردم در برابر سرکوب و فراموشی؛ جایی که امید خاموش نمی‌شود و نوزایی حتی از دل ویرانی و تباهی نیز راهی به سوی آینده می‌گشاید.

متن کامل نشریه کار شماره ۱۱۶۱ در فرمت پی دی اف: