جنگ کم‌و‌بیش متوقف شده، اما پایان نیافته است. تفاهم‌نامه‌ای امضا شده که روشن نیست تا چه اندازه دوام بیاورد و آیا اساساً خواهد توانست از بازگشت درگیری جلوگیری کند یا نه. اما حتی اگر آتش‌بس پابرجا بماند، یک واقعیت روشن است: جنگ نه تضادهای انباشته‌شده در جامعه را از میان برده و نه توانسته آن‌ها را به تعویق بیندازد. برعکس، فشار اقتصادی، ناامنی معیشتی، تشدید کنترل سیاسی و هزینه‌هایی که بر دوش کارگران، مزدبگیران، بازنشستگان، زنان و جوانان افتاده، شرایطی ساخته که با کنار رفتن نسبی فضای جنگی، مطالبات اجتماعی دوباره با قدرت بیشتری به صحنه بازمی‌گردند. آنچه در این سال‌ها در جامعه ایران آغاز شده بود نه با موشک متوقف شد، نه با آتش‌بس به پایان می‌رسد.جامعه‌ای که از دی ۱۳۹۶ وارد دوره‌ای از خیزش‌ها و اعتراض‌های متوالی شده، اکنون بار دیگر با همان پرسش بنیادین روبه‌رو است: چرا با وجود این همه جنبش و مقاومت، هنوز تغییری تعیین‌کننده رخ نداده و راه عبور از این وضعیت از کجا می‌گذرد؟

برای فهم جایگاه امروز باید به نقطه‌ای بازگشت که دوره‌ای تازه را آغاز کرد. دی‌ماه ۱۳۹۶ صرفاً یک اعتراض مقطعی نبود؛ اعلام پایان دوره‌ای بود که در آن تلاش می‌شد تضادهای اجتماعی به رقابت جناح‌های سیاسی در بالا فروکاسته شود و اصلاح از درون ساختار به‌عنوان افق ممکن معرفی گردد. این جنبش با شعار اصلاح‌طلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا، و مرگ بر اصل ولایت فقیه و مرگ بر خامنه‌ای، پایان یک دوران ۴۰ ساله را اعلام کرد که حکومت تلاش می‌کرد تضادهای اجتماعی را به اختلاف میان جناح‌های حکومت در بالا فرو بکاهد و سراب رفرم از بالا را به عنوان راه حل جابیندازد. شعارهایی که در آن دوره شکل گرفتند، نشان دادند جامعه دیگر مسئله را جابه‌جایی نیروها در رأس قدرت نمی‌دانند بلکه مسئله را در خود ساختارهای سیاسی و اقتصادی جست‌وجو می‌کنند.

در سال‌های بعد، اعتراض‌ها متوقف نشدند. در ۱۳۹۷ و سپس آبان ۱۳۹۸، مسئله معیشت به شکلی مستقیم‌تر وارد میدان شد. اعتراضی که در واکنش به افزایش قیمت بنزین آغاز شد، در مدت کوتاهی از خواست اولیه خود فراتر رفت و به بیان عمومی نارضایتی اجتماعی تبدیل شد. نیروهای متنوعی از فرودستان شهری تا مزدبگیران و جوانان در آن حضور داشتند. سرکوب گسترده، مانع تداوم آن شد، اما چیزی که باقی ماند تجربه‌ای بود که نشان می‌داد بحران اقتصادی دیگر در ذهن بخش بزرگی از جامعه از مسئله قدرت سیاسی جدا نیست.

با این حال، عطش تغییر خاموش نشد. شهریور ۱۴۰۱ جنبش دیگری را به میدان آورد که با شعار زن، زندگی، آزادی توانست دامنه‌ای گسترده‌تر از جنبش‌های پیشین پیدا کند و لایه‌های مختلف جامعه را درگیر سازد. محوریت مسئله زنان به این جنبش امکان داد از سطح اعتراض به یک سیاست مشخص فراتر برود و ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و ایدئولوژیک را هدف قرار دهد. آنچه از این جنبش باقی ماند تنها کشته و زخمی و چشمان نابینا شده دختران و پسران در اثر شلیک مستقیم با تفنگ ساچمه‌ای به چشمانشان نبود. اثر آن در تغییرات اجتماعی ماندگار شد. گرچه کنترل و فشار ادامه یافت و قوانین رسمی پابرجا ماندند، اما در عمل بخشی از جامعه، به‌ویژه زنان جوان، شکل زندگی و زیست اجتماعی مطلوب خود را به عقب‌نشینی‌های عملی تحمیل کردند.

خیزش دی ۱۴۰۴، با وجود گستردگی و خشم انباشته نهفته در آن، مجال نیافت خواست‌های ایجابی مشخص خود را فرموله و نیروها را حول آن‌ها سازمان دهد. دخالت امپریالیسم آمریکا، دولت صهیونیستی اسرائیل و پادوان سلطنت‌طلب آن‌ها به حکومت امکان داد این جنبش را به خاک و خون بکشد. هزاران تن کشته و تعداد بیشتری مجروح و یا دستگیر شدند. روند محاکمه بازداشت‌شدگان در بیدادگاه‌های اسلامی و صدور حبس‌های طولانی‌مدت و احکام اعدام برای آن‌ها ادامه دارد.

هشت سال خیزش، اعتصاب و اعتراض یک واقعیت را روشن کرده است: جامعه تغییر می‌خواهد، اما هنوز نیرویی که بتواند به این خواست جامه عمل پوشد، شکل نگرفته است. مسئله جامعه ایران دیگر این نیست که آیا اعتراض بازخواهد گشت یا نه؛ مسئله این است که آیا این بار خواهد توانست از پراکندگی عبور کند و به نیرویی برای تغییر بدل شود.

امروز با فاصله گرفتن از فضای جنگ، دوباره مسئله معیشت، رفاه، اشتغال، آموزش، درمان و حق برخورداری از زندگی انسانی به مرکز بازگشته است. اعتراضات دانشجویی دوباره خود را نشان می‌دهند، دانش‌آموزان در اشکال مختلف مقاومت و مطالبه‌گری حضور دارند، مبارزات کارگری و تجمع‌های بازنشستگان از سر گرفته شده‌اند. اما هنوز رخدادی که جهت حرکت آینده را تعیین کند پدیدار نشده است.

در این میان، تجربه هشت سال گذشته یک نکته را برجسته کرده است: هر جنبشی که در عرصه خود پیشروی کرده، دستاوردهایی داشته است، اما هیچ‌کدام نتوانسته‌اند به تنهایی مسیر کل جامعه را تغییر دهند. جنبش زنان توانست تغییرات فرهنگی پدید آورد، دانشجویان پرچم آزادی‌های سیاسی و آموزشی را حفظ کردند، معلمان از معدود نیروهایی بودند که کوشیدند از محدوده مطالبات صنفی فراتر روند و با سایر جنبش‌ها پیوند برقرار کنند؛ از حمایت از بازنشستگان و دانش‌آموزان تا اعتراض به سرکوب، اعدام و محدودسازی تشکل‌های مستقل. اما مسئله همچنان باقی مانده است: چگونه این حرکت‌ها به یکدیگر متصل می‌شوند؟

اینجاست که مسئله جنبش کارگری اهمیت پیدا می‌کند. نه از جهت نفی سایر جنبش‌ها، بلکه از آن رو که تجربه نشان داده بدون ورود نیرویی که در قلب تولید و بازتولید زندگی اجتماعی قرار دارد، پیشروی‌های پراکنده به تغییری فراگیر تبدیل نمی‌شوند. در سال‌های اخیر اعتراضات کارگری در اشکال گوناگون گسترش یافته‌اند؛ از اعتصاب و تجمع تا اشکال متنوع مقاومت جمعی. این اعتراض‌ها عمدتاً حول مطالبات اقتصادی شکل گرفته‌اند، اما در شرایطی که دولت مستقیماً در مقام سازمان‌دهنده مناسبات اقتصادی ظاهر می‌شود، مبارزه بر سر دستمزد، بازنشستگی، امنیت شغلی و خدمات عمومی به‌تدریج به مبارزه‌ای سیاسی نیز تبدیل می‌شود.

شعارهایی که از مخالفت با جنگ تا مخالفت با اعدام و مطالبه رفاه عمومی امتداد یافته‌اند، نشان می‌دهند مرز میان مطالبات صنفی و سیاسی به‌تدریج در حال فروریختن است. با این حال هنوز محدودیتی جدی وجود دارد. اعتراض‌ها گسترده‌ اما پراکنده‌اند. سازماندهی وجود دارد اما به سطح هماهنگی عمومی نرسیده است. مطالبات تکرار می‌شوند اما کمتر به تغییر کیفی منجر می‌شوند. کارگران همان خواسته‌ها را مطرح می‌کنند، بازنشستگان همان شعارها را تکرار می‌کنند، معلمان دوباره همان مطالبات را پیش می‌برند. این تکرار نشانه رسیدن به نقطه‌ای است که ادامه مسیر با همان شکل گذشته دشوار شده است.

اعتراضات یک دهه اخیر نشان داده‌اند که بحران‌های اقتصادی و معیشتی به شکل مستقیم با مسائل سیاسی و اجتماعی گره خورده‌اند. حضور همزمان کارگران، بازنشستگان، رانندگان، معلمان، خانواده‌های زندانیان و سایر اقشار، نشانه شکل‌گیری تدریجی یک بستر اعتراضی گسترده‌تر است؛ بستری که هنوز به انسجام نرسیده اما ظرفیت آن را در خود دارد.

در چنین وضعیتی، انتظار منفعلانه برای رویداد بعدی راه‌حل نیست. مسئله اصلی ایجاد پیوندها و گسترش سازمان‌یافتگی است. کمک به ایجاد تشکل‌های بیکاران و جویندگان کار، گسترش مبارزه علیه بیکارسازی، سازماندهی کارگران پلتفرمی، تقویت ارتباط میان کارگران شاغل و بازنشسته، و اتصال جنبش زنان، دانشجویان، معلمان و سایر نیروهای اجتماعی به یکدیگر، می‌تواند مسیر تازه‌ای باز کند.

نقش نیروهای چپ نیز نه در انتظار، و نه در افشاگری صرف، بلکه در حضور و مداخله تعریف می‌شود؛ در خانه، محل کار، کارخانه، دانشگاه، مدرسه، محله، جمع‌های روزمره و هر جایی که امکان سازماندهی و گسترش همبستگی وجود دارد. مسئله فقط حضور در جنبش‌ها نیست، بلکه کمک به عبور آن‌ها از پراکندگی و تبدیل شدن به نیرویی آگاه‌تر و متشکل‌تر است.

تجربه یک دهه گذشته نشان داده است که هیچ جنبشی به تنهایی قادر به شکستن بن‌بست موجود نیست. پیشروی زنان، معلمان، دانشجویان، بازنشستگان یا هر بخش دیگری به سود کل جامعه است، اما تا زمانی که این پیشروی‌ها به یکدیگر متصل نشوند، دستاوردها محدود، ناپایدار و آسیب‌پذیر باقی خواهند ماند.

از همین رو وظیفه نیروهای چپ و کمونیست نه انتظار برای لحظه مناسب و نه ایستادن بیرون از جنبش‌ها و تفسیر آن‌هاست، بلکه دخالت در متن زندگی اجتماعی است؛ حضور در محل کار، دانشگاه، مدرسه، محله، جمع‌های روزمره و هر جایی که امکان سازماندهی، پیوند دادن مبارزات و گسترش همبستگی وجود دارد. وظیفه آن‌ها جایگزین شدن به جای جنبش‌ها نیست، بلکه کمک به عبور جنبش‌ها از پراکندگی، تقویت تشکل‌یابی مستقل، پیوند دادن مطالبات اقتصادی با افق‌های سیاسی و تبدیل نارضایتی اجتماعی به نیرویی آگاه‌تر، متشکل‌تر و پایدارتر است. آینده از دل انباشت خودبه‌خودی بحران‌ها بیرون نخواهد آمد. آینده را میزان سازمان‌یافتگی، جسارت و توان نیروهای اجتماعی برای ساختن پیوندهای پایدار تعیین خواهد کرد. مسئله دیگر این نیست که آیا جامعه تغییر خواهد کرد یا نه؛ مسئله این است که چه نیرویی، با چه افقی و با چه درجه‌ای از آمادگی، آن تغییر را به پیش خواهد برد.

اگر یک دهه گذشته چیزی را روشن کرده باشد، این است که هیچ‌یک از جنبش‌های اجتماعی به تنهایی قادر به گشودن افق تازه‌ای برای جامعه نیستند. زنان، دانشجویان، معلمان، بازنشستگان و دیگر اقشار اجتماعی هر یک توانسته‌اند سنگری را به پیش برانند و دستاوردهایی بر جای بگذارند، اما هنوز نیرویی که بتواند این حرکت‌های پراکنده را به قدرتی اجتماعی و ماندگار بدل کند به میدان نیامده است. مسئله نه نفی سایر جنبش‌ها، بلکه پیوند آن‌ها در سطحی بالاتر است؛ و درست در همین‌جاست که نقش طبقه کارگر اهمیت تعیین‌کننده پیدا می‌کند. نه از آن رو که رنج بیشتری می‌برد یا مطالبه مشروع‌تری دارد، بلکه از آن رو که در جایگاهی قرار دارد که می‌تواند مبارزه علیه استثمار، بی‌حقوقی و سلطه را از عرصه‌های پراکنده به سطحی عمومی ارتقاء دهد. وظیفه نیروهای چپ و کمونیست نیز چیزی جز این نیست: حضور در درون جنبش‌های واقعی جامعه، کمک به تشکل‌یابی مستقل، پیوند دادن مبارزات، ارتقای همبستگی و تبدیل مقاومت‌های پراکنده به نیرویی آگاه، سازمان‌یافته و توانمند برای تغییر. آینده از دل انتظار زاده نخواهد شد؛ آینده را آن نیروهایی خواهند ساخت که بتوانند نارضایتی را به سازمان، اعتراض را به همبستگی و همبستگی را به قدرت اجتماعی برای تغییر تبدیل کنند.

متن کامل نشریه کار شماره ۱۱۷۵در فرمت پی دی اف:

«آقای رئیس جمهور! اگر شروطی که رهبری گفتند محقق نشود، ما می‌دانیم و تیغ و حلقوم شما. پدرت را در‌می‌آریم». این کلمات تهدید‌آمیز متعلق به ترامپ یا یکی دیگر از دشمنان جمهوری اسلامی نیست که اینچنین مسعود پزشکیان را به مرگ تهدید کرده است. پاراگراف یک سطری بالا قسمتی از سخنان یک مدّاح حکومتی‌ست که بعد از امضای تفاهم‌نامۀ آمریکا و جمهوری اسلامی، بر گلوی پزشکیان تیغ کشیده است.

آنچه را که محمد‌علی بخشی طی انجام یک سخنرانی در شهرری تهران بیان کرده است، تنها نوک قلۀ تخاصمات جناح‌های درون حاکمیت است که بعد از امضای تفاهم‌نامۀ ۱۴ ماده‌ای شدت گرفته است. تفاهم‌نامه‌ای که روز چهارشنبه ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ به صورت آنلاینی توسط ترامپ و پزشکیان امضا شد. اگر چه این جدال‌های درونی از همان نخستین روزهای پذیرش آتش‌بس موقت در درون هیئت حاکمه تجلی یافت، اما این شکاف درونی در پس زمینه‌های پذیرش «تفاهم‌نامه»» افزایش یافت. در روزهای پس از امضای تفاهم‌نامه تشدید شد و اکنون با تهدید به مرگ مسعود پزشکیان وارد مرحلۀ تازه ای شده است.

امضای تفاهم‌نامه و ابهامات موجود در نحوۀ چگونگی اجرای آن در یک بازۀ زمانی ۶۰ روزه، فرصتی را برای مخالفان مذاکره با آمریکا ایجاد کرد تا با گسیل کارشناسان و تحلیل‌گران سیاسی – نظامی‌شان‌ در برنامه‌های زندۀ تلویزیونی، مداّحی‌های شبانه و اجتماعات خیابانی، پیش برندگان مذاکره و مسئولان اجرایی تفاهم‌نامه را «خائن» و «جاسوس» خطاب کنند. این جدال درونی با طرح شعارهایی نظیر «قالیباف، عراقچی – پس خون رهبرم چی؟»، مذاکره با آمریکا حرام است، آغاز شد و سپس در ادامه آن با خواست برکناری و محاکمه تیم مذاکره کننده ادامه یافت. با تشدید تنش‌ها، نمایندگان جبهۀ پایداری نیز وارد میدان شدند و با اعلام تحصن در جلوی مجلس، قالیباف – رئیس هیئت نمایندگی مذاکره‌ با آمریکا – را به دلیل چهار ماه تعطیلی غیر قانونی مجلس ارتجاع اسلامی مورد بازخواست قرار دادند.

در چنین وضعیتی، صدا و سیمای جمهوری اسلامی نیز به سنگری مستحکم برای نمایندگان جبهۀ پایداری در تقابل با تیم مذاکره کنندۀ جمهوری اسلامی تبدیل شد. محمود نبویان، نماینده مجلس و عضو برکنار شده مذاکرات اسلام‌آباد، در یک برنامه زندۀ تلویزیونی با استناد به پاره‌ای از اسناد محرمانه، تیم مذاکره کننده را به تسلیم و وادادگی در مقابل آمریکا متهم کرد. اوج این تنش و درگیری‌های لفظی اما، روز سه‌شنبه دوم تیر در یک برنامه تلویزیونی زنده توسط محمدرضا شهبازی – مجری برنامه پاورقی –  اتفاق افتاد. شهبازی با استناد به نوشته‌ای از عمادالدین باقی در مورد محتوای بند دوم تفاهم‌نامه گفت: «طبق این بند از این پس شعار مرگ بر آمریکا یا سوزاندن پرچم آمریکا و زیر پا گذاشتن آن ممنوع است. چون ناقض این تفاهم است. و اگر کسی مبادرت به این عمل کند، دادستانی موظف است به عنوان اقدام علیه امنیت ملی او را تحت تعقیب قرار دهد. فقط تحت تعقیب؟ به نظر من دستگیر کنند و تحویل آمریکا بدهند، اصلاً بفرستند گوانتانامو، به جرم مرگ بر آمریکا گفتن. ببینید! این جورین غرب‌گراها».

مجری صدا و سیما  در ادامه خطاب به پیش‌برندگان و امضا کنندگان تفاهم‌نامه گفته‌است: چرا شما اینقدر ذلیلید. چرا اینقدر ضعیف‌النفسید در برابر آمریکا. اون داره بند یک رو اونجوری نقض می‌کنه. بند دوم را با تهدید و توهین و فحش و اینا داره نقض می‌کنه. آنوقت تو اینجا می‌گی در نماز جمعه، در دوتا راهپیمایی، کسی حق نداره بگه مرگ بر آمریکا. اگه گفت، بگیرید، دستگیرش کنید، باهاش برخورد کنید. چقدر عجیبید، واقعاً. یه جایی بعد از آن آدم حتا نمی‌تونه بد و بیراه بگه. یعنی متعجب می‌شه. از شرم پاهاش می‌چسبه به زمین. آنوقت شما تو ایران، اینطور لولۀ تفگتون روی هموطناتونه و بعد آنورو ول می‌کنید».

در ادامه تشدید تنش ‌میان باندهای درون حاکمیت، احمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد و دیگر امامان جمعه نیز به خط شدند و مذاکره‌کنندگان را از مذاکره با «قاتل» خامنه‌ای برحذر داشتند.

در سوی دیگر این جدال درونی، جناح پیشبرنده مذاکره و تفاهم‌نامه نیز بیکار نماند. با شور و هیجان در مقابل دوربین‌ها و اظهارنظرهای علنی، علیه «زیاده‌خواهی»‌های آمریکا شعار می‌دهند، دادن هرگونه امتیاز به آمریکا را کتمان می‌کنند؛ اما در خفا مصالحه و عقب‌نشینی  بر سر انجام مفاد تفاهم‌نامه را در دستور کار خود قرار داده‌اند. هرجا هم که لازم شده است با توپ و تشر بر جناح مقابل تاخته‌اند و مخالفت آنان در مواجهه با تقاهم‌نامه را «همدستی با اسراییل» قلمداد کرده‌اند.

قالیباف، به عنوان رئیس تیم مذاکره‌کننده و پیش‌برندۀ تفاهم‌نامۀ ایران و آمریکا با حضور در یک برنامۀ تلویزیونی به مخالفان مذاکره اعلام کرد: «باید با عقلانیت پیش برویم. گرهی را که می‌شود با دست وا کرد، لازم نیست با دندان باز کنیم. شعار، قدرت نیست. دو بار شعار بدهیم و عمل نداشته باشیم، بی‌اعتبار می‌شویم. این یعنی خدمت به دشمن». این عنصر دزد و غارتگر اموال مردم، این سرکوبگر قیام دانشجویی تیرماه ۱۳۷۸ که اکنون در رأس هیئت مذاکره‌کنندۀ جمهوری اسلامی نشسته است، در ادامه با تکیه بر «عقلانیت»، خواهان واگذاری «لانچرها»ی پرتاب موشک از میدان  به تیم دیپلماسی شد. علاوه بر این، از نیروهای درون نظام از جمله مخالفان تفاهم نامه خواست تا راه حل‌های خود را برای برون رفت از بحران موجود به او ارائه دهند؛ اما در همان حال، با قاطعیت و توپ پُر به نیروهای مخالف مذاکره هشدار داد، که «منتظر آنان برای گرفتن پاسخ» نخواهد ماند. قالیباف، خود را مرد عمل معرفی کرد که برای پیشبرد تفاهم و رسیدن به «آرامش و صلح»  برنامه دارد و مطابق برنامه‌های خود عمل خواهد کرد.

آنچه اکنون در درون هیئت حاکمه شکل گرفته است، یک جدال جدی‌ست. جدال بر سر ماندن و بقاء. جدال برای نجات جمهوری اسلامی از باتلاقی که در آن غوطه‌ور است. تیم قالیباف – عراقچی و جناحی که اکنون به پشتوانۀ تصمیم نهاد بالادستی «شورای امنیت ملی» در حال پیش‌بردن مفاد تفاهم‌نامه هستند، همۀ تلاش‌شان بر این است نه فقط جمهوری اسلامی را که فراتر از آن، نظم موجود را از سقوط و فروپاشی نجات دهند. در عوض باندهای دیگری هم در درون حاکمیت هستند که چه به لحاظ منافع اقتصادی و چه به لحاظ پایبندی‌های ایدئولوژیک، تمام موجودیت خود را در ادامه جنگ و سودبری میلیاردی از طریق دور زدن تحریم‌ها گره زده‌اند. برای نمونه، رحیم‌پور ازغدی – عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی – در مخالفت با مذاکره اعلام کرد: مردم ما جنگ می‌خواهند. تُف بر ما که بعد از خامنه‌ای از صلح با آمریکا حرف می‌زنیم.

در وضعیت کنونی، با مجوزی که پزشکیان و تیم مذاکره کننده برای پیشبرد تفاهم‌نامه از رهبری نادیده و ناشنیده جمهوری اسلامی گرفته‌اند، با رأی مثبتی که همۀ اعضای شورای عالی امنیت ملی به اجرای این تفاهم‌نامه داده‌اند، دست کم تا این لحظه به نظر می‌رسد کفۀ ترازو به سمت طرفداران مذاکره و سازش با آمریکا چرخیده است. اما این چرخش قدرت هرگز به معنای حل یا کاهش مناقشات درونی جناح‌های هیئت حاکمه نیست و نخواهد بود.

امضای تفاهم نامه و روند اجرایی آن، آنگونه که تاکنون جناح‌های درون حاکمیت را به جان هم انداخته است، تازه نقطه آغازی برای تشدید جدال‌های میان آنان است. جدالی که تا تسویه حساب نهایی با شدتی بیشتر پیش خواهد رفت. شکل‌گیری این مناقشات، آنهم در درون حاکمیتی که پایش در همۀ عرصه‌های حکومتی لنگ است، تازه آغاز راه است. هرچه جلوتر بروند این نزاع تشدید خواهد شد. لاجرم در یک جایی باید با هم تسویه حساب کنند. موضوعی که زمزمه‌های ضرورت انجام آن تحت عنوان «جراحی» نظام، حتی از طرف عناصری از درون نیروهای موسوم به اصلاح‌طلبان حکومتی نیز توصیه شده است.

غلامعلی رجایی – مشاور فرهنگی هاشمی رفسنجانی – روز چهارشنبه سوم تیر در گفت‌گو با خبرنگار ایلنا اعلام کرد: این جریان تندرو [جبهه پایداری] باید حتماً اول از صدا و سیما تسویه شود. او با تأکید بر اینکه وقتی کسی تهدید به بریدن گلوی رئیس‌جمهوری می‌کند، قاعدتاً دادستان باید وارد شود، در ضرورت تعیین و تکلیف نهایی با این جریان گفت: «از گزیرهای ناچار در دورۀ جدید، جراحی حضور این جریان افراطی در ارکان تصمیم گیری‌ست و با عزل یک مدیرکل در صدا و سیما، به نظر من به سامان نمی‌رسد… نظام باید ضمن حفظ آزادی‌های فردی و جریانات سیاسی، تکلیف خود را با این‌ها مشخص کند و به نظر من نباید این قضیه را ساده‌انگاری کنیم و فکر کنیم مثلاً نماینده جوانی که مجری صدا و سیما بوده یا چهار نفر دیگر که از هیئت مذاکره کننده کنار گذاشته شده‌اند؛ صرفاً حرفی می‌زنند، بلکه به نظر من قضیه عمیق‌تر از این مسائل است».

پیشبرد اجرای کامل تفاهم‌نامه با تضادهایی که اینچنین تشدید شده‌اند، اگرچه نیاز به یک «جرّاحی» یا یک تسویه حساب نهایی با پاره‌ای از باندهای درون حاکمیت دارد، اما پیشبرد چنین کاری آنگونه که این عنصر «اصلاح‌طلب» حکومتی پنداشته است، برای رژیمی که اکنون فاقد یک رهبری قدرتمند است، به سادگی پیش نخواهد رفت.

نیروهایی که مذاکره با آمریکا را حرام می‌دانند. باندهای پر قدرتی که اینروزها پزشکیان و تیم مذاکره کننده را به مرگ تهدید می‌کنند، گروه‌هایی که جنگ را توصیه می‌کنند، تحلیل‌گران و مفسران سیاسی وابسته به جبهه پایداری که مدام در صدا و سیما مذاکره‌کنندگان را «خائن» به خون رهبر «شهید»شان می‌خوانند، دسته‌جات حزب‌اللهی که در ماه‌های گذشته در حمایت از جنگ و مقابله با آمریکا به صورت شبانه روزی خیابان‌ها را قُرُق کرده‌اند، و اکنون نیز با شعار «قالیباف، عراقچی – پس خون رهبرم چی»، هرگونه تفاهم و مصالحه با آمریکا را حرام اعلام می‌کنند؛ جملگی نیروهای میدانی رژیم هستند. نیروهای سرکوب و آدم‌کُش و اسلحه بدست جمهوری اسلامی‌اند. نیروهای ایدئولوژیک و پاکار ثابت دفاع از هیئت حاکمه هستند. این‌ نیروهای مخالف صلح و مذاکره با آمریکا، همانند «اصلاح طلبان» پشت‌میز نشین نیستند که با یک تشر صحنه را رها کنند و راهی پستوی خانه‌های‌شان شوند.

اینکه می‌گوییم تشدید این تضادها، به درگیری‌ باندهای درون هیئت حاکمه منجر خواهد شد، برگرفته از همین واقعیت‌های موجود است. اکنون نه رهبری مقتدر بنام علی خامنه‌ای وجود دارد، که بتواند تخاصمات درون نظام را کاهش دهد، و نه هیچکدام از باندهای درون رژیم از چنان قدرت فائقه‌ای برخوردارند که قادر باشند بدون پرداخت هزینه‌‌های سنگین، طرف مقابل را تصفیه کنند و کنار بگذارند. جمهوری اسلامی در گزیری ناگزیر گیر کرده است. با گذشت هر روز و در پی تشدید تضادها شرایط برایش سخت‌تر خواهد شد. گرگ‌ها به جان هم افتاده‌اند. بگذار همدیگر را بدرند. در این میان راه مردم از راه رژیم جداست. با دریای خونی که جمهوری اسلامی از کشتار مردم به راه انداخته است؛ برای مردمی که سرکوب شده‌اند، برای کارگران و عموم توده‌های مردم ایران یک راه بیشتر نمانده است. گسترش اعتراض و اعتصاب و روی‌آوری آنان به انقلاب اجتماعی. راه برون رفت از فلاکت‌های رو به گسترش، و پایان دادن به هرگونه جنگ و نزاع و ناامنی در جامعه، سرنگونی انقلابی جمهوری اسلامی‌ست. روی‌آوری به انقلاب برای تحقق حاکمیت شورایی کارگران و زحمتکشان، یگانه راه برون رفت از وضعیت موجود و رسیدن به صلح و آزادی و برابری‌ست.

متن کامل نشریه کار شماره ۱۱۷۵در فرمت پی دی اف:

حدود هفتاد روز بعد از اجرای آتش‌بس میان جمهوری اسلامی با آمریکا و در پرتو تلاش ها و مذاکرات مستقیم و غیر مستقیم آشکار و نهان طرفین، به‌ویژه سعی فراوان میانجی‌ها ، سرانجام “تفاهم‌نامه اسلام آباد” به امضای رؤسای جمهور آمریکا و ایران رسید. صرف نظر از توافقات پشت پرده و بندها و مواردی که در این تفاهم‌نامه انعکاس نیافته است، انتشار علنی این توافق یا تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای، به تفسیر‌های طرفین از مفاد این توافق و تلاش برای جا انداختن این تفسیرها در افکار عمومی و تبلیغات و دعاوی موجود پیرامون مضمون و حواشی آن پایان داد. امضا و انتشار یادداشت توافق طرفین، مضمون بند‌های آن، بخشاً محدودیت‌ها و اوضاع عینی و شرایط طرفین و همچنین تمایل و تاحدی اجبار به پرهیز از جنگ در لحظه حاضر را به نمایش گذاشت  و راه را جهت مذاکرات دوجانبه برای دست‌یابی به یک توافق “همه‌جانبه” و “نهایی” هموار ساخت.

هنوز جوهر امضای این توافق‌نامه خشک نشده بود که دولت صهیونیست و اشغال‌گر اسراییل در ادامه حملات خود، مناطق و شهرها و روستاهای بیشتری را در جنوب و شرق لبنان بمباران کرد.دولت جمهوری اسلامی با اشاره به نقض تعهد آمریکا و متحدان آن در جنگ جاری مبنی بر “پایان فوری و دائمی جنگ” و رعایت آتش بس “در تمامی جبهه‌ها ازجمله لبنان” از اعزام نمایندگان خویش به سویس خودداری نمود و قرار ملاقات روز جمعه ۲۹ خرداد در سویس با نمایندگان دولت آمریکا برای امضای سند مربوطه و آغاز مذاکراتی که برای آن یک دوره ۶۰ روزه در نظر گرفته شده به حالت تعلیق درآورد.

با وجود این، آتش‌بس ۶۰ روزه که با توافق طرفین قابل تمدید است عجالتاً ادامه خواهد داشت. دولت اسراییل تحت فشار دولت آمریکا البته بطور موقت به آتش‌بس تن داد. اما تن دادن نتانیاهو به آتش‌بس به معنای عدم نقض مکرّر آن نیست. دولت نژادپرست اسراییل به هیچ قرارداد و قانون و مقرراتی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی پابند نیست و مکرر این قرار‌ها وقوانین را نقض نموده است. تجاوز نظامی اسراییل به خاک لبنان، نقض مکرر آتش‌بس ازطرف ارتش اسراییل و بخشاً حزب‌الله، کماکان ادامه دارد و به عنوان یک فاکتور بازدارنده در مسیر برقراری یک آتش‌بس دراز مدت عمل می‌کند.‌روز شنبه ۳۰ خرداد، قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء در بیانیه کوتاهی اعلام کرد “به علت بدعهدی و پیمان شکنی آشکار آمریکا نسبت به عدم اجرای بند اول تفاهم‌نامه و در واکنش به نقض بی‌وقفه آتش‌بس توسط رژیم صهیونیستی، تنگه هرمز به روی شناورها بسته خواهد شد”.این ماجرا به خوبی درجه بالای شکنندگی آتش‌بس و برهم خوردن تلاش‌ها برای حضور دوطرف آمریکا و جمهوری اسلامی بر سر میز مذاکره را نشان می‌دهد.

با این همه دولت اسراییل نمی‌تواند خود را از چارچوب‌ سیاست‌ها و اهداف دولت آمریکا در منطقه دور نگهدارد و یا در تخالف با آن باشد و بایستی مصالح دولت آمریکا را تا حد زیادی رعایت کند . نتانیاهو نمی‌تواند سنگ بزرگی بر سر راه اهداف ترامپ و آتش‌بس دراز مدت میان جمهوری اسلامی و آمریکا قراردهد.

این واقعیتی‌ست انکار ناپذیر که اهداف و سیاست‌های دولت آمریکا در رابطه با جمهوری اسلامی از طریق جنگ و درگیری نظامی برآورده نشد. جنگ خسارات زیاد و بی‌شماری بر جمهوری اسلامی وارد ساخت. زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی را ویران کرد. جنگ، رهبر حکومت اسلامی علی خامنه‌ای و سلسله‌ای از فرماندهان ارشد سپاه و ارتش و نخبگان سیاسی حکومت را نیز ازمیان برداشت. اما رژیم جمهوری اسلامی سرنگون نشد. محاسبات دولت آمریکا و اسراییل در این مورد به کلی اشتباه از کار درآمد. دولت آمریکا و در رأس آن دونالد ترامپ از جنگ طرفی نبست!

در عین حال مخالفت گسترده مردم آمریکا با جنگ و هزینه‌های هنگفتی که از جیب مردم صرف آن می‌شود، مخالفت کنگره آمریکا و حزب رقیب، حتی برخی اعضای حزبی که ترامپ آن‌را نمایندگی می‌کند با جنگ و هزینه‌هایی که صرف آن می شود از فاکتور‌های مهم دیگری هستند که ترامپ نمی‌توانست نسبت به آن بی‌توجه باشد. ترامپ در یکی از نطق‌های اخیر خود در باب هزینه‌بر بودن جنگ اعتراف کرد که”هر بمب ۲۰۰ میلیون دلار هزینه دارد”.

جنگ، اهداف ترامپ و دولت آمریکا را برآورده نکرد وادامه آن دیگر حلال هیچ مشکلی نبود و روی دست برافروزندگانش مانده بود. جنگ به معنای واقعی با بن‌بست روبرو شده بود و باید راهی برای برون رفت از آن پیدا می‌شد.

“تفاهم‌نامه اسلام‌آباد” وسیله‌ای برای برون رفت از این بن‌بست است. “تفاهم‌نامه اسلام‌آباد” در واقع نوعی تمدید آتش‌بس و گشایش باب مذاکره برای رسیدن به “توافق جامع” و “نهایی” است که چندان قابل دسترس به نظر نمی‌رسد. بعد از امضا و انتشار این توافق، مقدمات پایان محاصره دریایی آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز فراهم شده است. مقدمات روال صدور مجوزهای لازم برای صادرات نفت خام، محصولات پتروشیمی نیز فراهم شده و تردد نفتکش‌ها و کشتی‌ها مطابق این توافق، مدت ۶۰ روز بدون پرداخت هزینه مجاز شناخته شده است.

برآیند کشمکش‌های درونی و اختلافات باندهای حکومتی نیز عجالتاً تأیید همین روند و پرهیز از جنگ و درگیری نظامی‌ست. مجتبی خامنه‌ای رهبر حکومت نیز رسماً جواز امضای توافق را صادر کرد. مجتبی خامنه‌ای زیرکانه و به سبک سیاق علی خامنه ای از اعلام صریح تصمیم و پذیرش مسؤلیت آن شانه خالی کرد و گرچه “علی الاصول” نظر دیگری داشته ولی از باب تعهد رییس جمهور به عنوان رییس شورای عالی امنیت ملی و سایر اعضای این شورا، که مسؤلیت آن را بر عهده گرفته‌اند اجازه داد توافق‌نامه ایران و آمریکا امضا شود.موضوع اما به امضای توافق‌نامه خلاصه نمی‌شود. بعد از امضای توافق نامه، مذاکره باید آغاز شود.

به دنبال تعلیق دیدار حضوری نمایندگان دوکشور در سوئیس، میان‌جی‌گران پاکستانی دوباره به تکاپو افتادند.دولت آمریکا نمایندگان خود را به سوئیس اعزام نمود. از طرف رژیم جمهوری اسلامی ایران نیز یک هیئت نمایندگی با شرکت عراقچی و سرپرستی قالیباف عازم سوئیس شده اند. افزون بر این، برای جوش دادن طرفین منازعه، شهبازشریف نخست وزیر و فیلد مارشال عاصم منیر فرمانده کل ارتش و نیروهای مسلح پاکستان نیز در این نشست شرکت خواهند داشت. آخرین خبرها حاکی از آن است که مذاکرات روز یکشنبه ۳۱ خرداد در اقامت‌گاه بورگن اشتوک سوئیس آغاز شده است.

تفاهم اسلام‌آباد و امضای آن و آغاز مذاکره اما هنوز به معنای رفع موانع یا حل مسایل نیست. چگونگی اجرای مفاد این توافق چندان روشن و شفاف نیست. ادامه حملات دولت توسعه‌طلب اسراییل به لبنان کماکان به عنوان یک مانع جدی مطرح است و آینده آتش‌بس را در هاله‌ای از ابهام فرو برده‌است.حتی اگر هیچگونه مانعی هم بر سر راه تحقق کامل این توافق و تمدید دراز مدت آتش‌بس وجود نمی داشت یا وجود نداشته باشد، اما بازهم تغییری در این واقعیت ایجاد نمی‌کرد و ایجاد نمی‌کند که تفاهم اسلام‌آباد تغییری در علل و عوامل شعله ور شدن جنگ ایجاد نکرده است. بنابراین جنگ و درگیری نظامی با تغییربرخی شرایط می تواند از درون همین اوضاعی که فعلاً از دل آن تفاهم‌نامه پدیدار شده، شعله‌ور شود.

درشرایط حاضر اما در دوطرف اصلی جنگ چنین تمایلی دیده نمی‌شود. پتانسیل جنگ البته بطور بالقوّه وجود دارد، شرایط به فعل درآمدن آن اما عجالتاً موجود نیست یا به شدت ضعیف است. نکته مهم دیگر اینکه این تفاهم‌نامه به معنای پایان جنگ و به طریق اولی به معنای صلح نیست.هرچه هست اما غنیمتی‌ست برای توده‌های کارگر و زحمتکش و مردمی که در صف مقدم قربانیان و آسیب دیدگان جنگ‌اند. درشرایط غیرجنگ و آتش‌بس، کارگران و زحمت‌کشان می‌توانند نفسی تازه کنند،از دغدغه و اضطراب شبانه‌روزی خود بکاهند و اندکی به وضعیت زندگی و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی خود بپردازند. آتش‌بس و شرایط غیر جنگ، فرصتی است برای جنبش طبقاتی کارگران و دیگر جنبش‌های اجتماعی که از زیر آوار جنگ سر بر آورده، قامت راست کنند و تجمع‌ها،‌ اعتصاب‌ها و مبارزات کارگری در مقیاس قبل از جنگ ابراز وجود کنند.

گرچه خفقان و سرکوب در دوره جنگ و پساجنگ تشدید شده و گسترش یافته است و بی‌شک در چند و چون این مبارزات بی تأثیر نیست اما سرکوب قادر به پیشگیری از مبارزات نیست و نخواهد بود. تجمعات سراسری خرداد ماه سال جاری دانش آموزان فقط بیانگر روحیه اعتراضی جوانان و نوجوانان کشور نیست، این اعتراضات در واقع بازتاب دهنده روحیه اعتراضی جامعه است. بخش های مختلف توده های مردم آرام آرام دارند به صحنه اعتراضات و تجمعات خیابانی ورود می‌کنند. همین چند روز پیش ( ۲۶ و ۲۷ ) خرداد کشاورزان و اهالی شهرستان‌های گرمسار و آرادان، برای حق آبه، تجمع اعتراضی بزرگی برپا کردند. زنان بلوچ در روستای پشموکی از توابع شهرستان فاریاب استان کرمان نیز مقابل معدن کرومیت تجمع اعتراضی برپا کردند که این تجمع مورد یورش وحشیانه نیروهای سرکوب قرار گرفت. بازنشستگان تأمین اجتماعی هرهفته دست به تجمع می‌زنند. روز یکشنبه ۳۱ خرداد بازنشستگان تأمین اجتماعی به طور همزمان  در  تهران، شوش، اهواز، مشهد، رشت و اراک تجمعات اعتراضی برپا نمودند. کارگران بخش خدمات شرکت بهره برداری نفت و گاز گچساران ۲۷ خرداد دست به تجمع اعتراضی زدند. کارکنان حوزه بهداشت دانشگاه علوم پزشکی قزوین روز ۳۰ خرداد تجمع اعتراضی برپا نمودند. درمعدن زغال‌سنگ طزره نیز کامیون رانان معدن وابسته به شرکت زغال سنگ البرز شرقی  روز ۳۱ خرداد برای دومین روزمتوالی دست به اعتصاب زدند.همین چند نمونه از اعتراضات توده‌ای خردادماه، بیان‌گر روحیه اعتراضی مردم و این واقعیت است که با سرکوب و اختناق نمی‌توان دربرابر اعترضات کارگران و زحمت‌کشان جان به لب رسیده سد و مانع ایجاد کرد. همچنین نشان دهنده این واقعیت است که توده‌های مردم، مقهور و مرعوب قدرت حاکم و خشونت و توحش آن نشده اند.

این واقعیت برکسی پوشیده نیست که بحران‌ها و تضاد‌های قبل از آغاز جنگ همچنان پابرجا مانده اند. جنگ این بحران‌ها و تضادها را بیش از پیش تشدید کرد.جنگ بر دامنه معضلات، کمبود‌ها و مشکلات توده‌های مردم به شدت افزود. ارتجاع اسلامی به رغم تمام تلاش‌ها و سیاست‌های سرکوب‌گرانه خود قادر نشده زمینه‌های اعتراض و مبارزه کارگران و زحمتکشان را کور کند. اعتراض و مبارزه در حکم مرگ و زندگی و به امری گریز ناپذیر تبدیل شده است.

طبقه سرمایه‌دار حاکم بر ایران بدون شک از تفاهم‌نامه اسلام آباد و مذاکره با آمریکا اهداف خود را دنبال می‌کند. با وجود این، توقف جنگ و آتش‌بس دراز مدت بدون شک وسیله و زمینه ساز اعتراضات و مبارزات کارگری و توده‌ای خواهد شد.

گرچه در عملی شدن قطعی و کامل مفاد این توافق‌نامه هنوز جای شک و تردید وجود دارد، اما به نظر نمی‌رسد دولت های آمریکا و جمهوری اسلامی در حال حاضر، راه دیگری جز ادامه همین سیاست داشته باشند. از این بحث می‌توان نتیجه گرفت که به احتمال زیاد فعلاً جنگی در کار نخواهد بود. اینکه می‌گوییم فعلاً جنگی در کار نیست اما معنایش پایان درگیری نظامی و جنگ و به طریق اولی صلح نیست. چرا که جنگ می‌تواند با تغییر برخی فاکتورها و شرایط دوباره شعله‌ور شود. مادام‌که رژیم نژادپرست و توسعه طلب اسراییل و رژیم ارتجاعی، ماجراجو و پان اسلامیست جمهوری اسلامی در منطقه وجود داشته باشند و خاورمیانه، زمین زورآزمایی و سکوی پرش قدرت‌های امپریالیستی باشد، احتمال درگیری های نظامی و شعله‌ور شدن جنگ نیز وجود خواهد داشت و صلحی در کار نخواهد بود.

متن کامل نشریه کار شماره ۱۱۷۴ در فرمت پی دی اف: