روز شنبه ۲۷ دی ماه، سرانجام حسن روحانی، رنج سفر را بر خود هموار کرد و برای “بازدید از مناطق سیل‌زده و بررسی روند امدادرسانی و حل مشکلات سیل‌زدگان” به استان سیستان و بلوچستان رفت. او در جمعی از روستاییان مدعی شد: “دولت و همه ما در کنار شما هستیم.” آیا چنین بوده است؟ به گواه کلیپ‌ها و گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های اجتماعی، یکی از گلایه‌ها و اعتراضات مردم مناطق سیل‌زده در طی روزهای اول آن بود که هیچ مسئولی حتا برای گرفتن “عکس یادگاری” هم سری به آن‌ها نزده است، چه رسد به “بررسی روند امدادرسانی و حل مشکلات”. یکی دیگر از این مسئولین، لاریجانی رئیس مجلس بود که روز ۲۴ دی، یعنی ۵ روز پس از آغاز سیل، برای افتتاح پروژه ۲۵ ساله آبرسانی در منطقه دشتیاری (پروژه‌ای که هنوز به اتمام نرسیده) به این استان سفر کرد. در فیلم کوتاهی از این مراسم دیده می‌شود شیر آبی که لاریجانی افتتاح می‌کند به یک منبع خارجی وصل است و یکی از حاضران در مراسم افتتاحیه می‌گوید: “آقای لاریجانی آب هوتک است، شما حاضری از این آب بخوری؟” خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی تازه روز ۲۳ دی، پیامی خشکی و خالی صادر کرد و از “خدمات” انجام نشده دستگاه‌های دولتی تقدیر کرد. در میان عکس‌ها، فیلم‌ها و گزارش‌های اولیه از جاری شدن سیلاب در روستاهای این استان، به رغم ادعاهای مقامات ارتشی و سپاهی مبنی بر حضور از همان روزهای اول، نشانی از حضور آنان نیز نیست. زیرا که همان روزها، سران سیاسی و نظامی کشور، گرفتار موشک‌پرانی و سرنگون کردن هواپیمای مسافربری و کشتن ۱۷۶ سرنشین آن و تبعات ناشی از این ماجراجویی‌ها و بی‌کفایتی‌ها بودند. بدیهی است برای چنین رژیمی سرنوشت صدها هزار نفر از مردم ایران بی‌اهمیت باشد.

با وجود ادعای مسئولان رده بالا، معاون “آمادگی و مقابله سازمان مدیریت بحران کل کشور” که ناچار شد به گلایه‌ها و اعتراضات مردم پاسخی بدهد، در ۲۵ دی در مصاحبه‌ای خیال همه را راحت کرد و گفت: “ما به عنوان سازمان مدیریت بحران نباید در همه صحنه‌ها حضور داشته باشیم.” گویی استانی به نام سیستان و بلوچستان اصولا جزو “کل کشور” محسوب نمی‌شود و مرگ و زندگی ده‌ها هزار نفر از مردم گرفتار در میان سیلاب و رویارو با بی‌آبی و بی‌برقی و گرسنگی و تشنگی و سرما، ربطی به سازمان “مدیریت بحران کل کشور” ندارد.

در واقعیت، در تمام گزارش‌های نوشتاری و دیداری فقط و فقط مردمی دیده می‌شوند که از نقاط مختلف، خودجوش به یاری سیل‌زدگان شتافته‌اند. برای مثال، این رانندگان تانکرهای سوخت‌رسانی بودند که می‌کوشیدند از میان سیلاب راهی بیابند تا به مردم منطقه آب برسانند یا صیادانی که قایق‌های خود را با اتومبیل‌های شخصی به محل می‌رساندند تا به یاری روستاییان محصور در میان سیلاب بشتابند. در یکی از ویدئوها یکی از ساکنین بومی می‌گوید، صیادان تا جایی بنزین و سوخت داشتند کمک کردند، اما بعد گفتند، ما خودجوش آمده‌ایم اما مسئولین حتا ۱۰ لیتر بنزین هم به ما نمی‌دهند تا به کمک خود ادامه دهیم.

روحانی در سفر خود وعده داد: “مشکلات شما را حل خواهیم کرد و شما را فراموش نمی‌کنیم” و “بازسازی ویرانی‌ها، درمان مصدومان احتمالی و جبران خسارت‌ها” را از جمله “اقدام‌های فوری” دانست که باید انجام گیرند. آیا کسی در ایران وجود دارد که این وعده‌ها را جدی بگیرد؟ آیا مشکلات زلزله‌‌زدگان سال ۱۳۹۶ کرمانشاه “حل” شده است یا زلزله‌زدگان ۱۳۹۷ سرپل ذهاب؟ آیا خسارات سیل‌زدگان فروردین ۹۸ جبران شده است؟ با تکیه به گزارش‌ها و مشاهدات هنوز بسیاری از زلزله‌زدگان و سیل‌زدگان حتا سرپناه مناسبی یا حداقل همانند سرپناه سابق خود را ندارند؛ به ویژه آن گروه از مردمی که وضعیت مالی‌شان اجازه نمی‌دهد به هزینه خود خانه‌ها را بازسازی کنند. بگذارید فرض کنیم دو یا سه سالی بیش از این حوادث نگذشته و هنوز زود است. مشکلات زلزله‌زدگان بم در سال ۱۳۸۲ چگونه؟ آیا حل شده است؟ در رسانه‌های داخلی گزارش زیادی در این گونه موارد به چشم نمی‌خورد، اما در گزارشی در سال ۱۳۹۵ آمده است که هنوز صدها نفر در حاشیه شهر در کانکس زندگی می‌کنند و بسیاری از خانه‌های شهر هم نیمه کاره رها شده‌اند چون مردم پولی برای اتمام ساخت خانه‌ها ندارند.

روحانی برای این که بگوید که حداقل یک کاری کردیم، از “هشدارها و اخطارهای لازم” سازمان هواشناسی تمجید می‌کند و مدعی است بر اثر این “هشدارها و اخطارها” خسارت جانی در این سیل نداشته‌ایم. نخست آن که “هشدار و اخطار” خشک و خالی در برابر بلایای طبیعی مانند سیل کافی نیست. هنگام پیش‌بینی چنین حوادثی، دستگاه‌ها و نهادهای مسئول موظفند طرح‌ها و برنامه‌هایی برای پیشگیری و مقابله با این رویدادها داشته باشند. از جمله این که اگر قرار است منطقه یا مناطقی تخلیه شوند، سرپناه‌های مناسب با آب و غذای کافی و وسایل گرمایشی یا سرمایشی (بسته به فصل) و امکانات درمانی و بهداشتی مناسب به اسکان مردم اختصاص داده شود.

در حادثه اخیر، مسئولین استانی مدعی‌اند برای جلوگیری از خطرات احتمالی برخی مناطق تخلیه شدند. نمونه‌ای از تخلیه ساکنین مناطق بعد از بروز حادثه را مرور کنیم. یکی از اعضای ستاد مدیریت بحران بخش دشتیاری در ۲۳ دی (۴ روز پس از جاری شدن سیلاب) می‌گوید: “روز گذشته دو روستای شیرگواز و جوییگ را که جمعا ۳۰۰ نفر بودند تخلیه کردیم و به این منطقه منتقل کردیم، اما به دلیل نبود امکانات اسکان اضطراری این فراد تا صبح زیر باران بودند بدون این که چادری برای اسکان و پتو و وسایل گرمایشی داشته باشند”! گذشته از آن، اشاره به این نکته لازم است که به اعتراف مسئولان محلی، علت خسارات جانی کم در سیل اخیر، آن بوده است که مردم این منطقه خانه‌های خود را طبق شرایط اقلیمی منطقه در بلندی‌ها می‌سازند و به همین دلیل در مواقع جاری شدن سیل، خسارات انسانی بیش‌ از ۱۰ کشته نخواهد بود.

این نمونه‌ای از اقدامات “ستاد مدیریت بحران کل کشور” و “ستاد مدیریت بحران استانداری”. اما نکته مهم در مقابله و کاهش صدمات جانی و خسارات مالی ناشی از حوادث طبیعی، اقدامات پیشگیرنده است. اقدامات پیشگیرنده کوتاه مدت و بلندمدت برای کاهش صدمات جانی و خسارات مالی، مثلا تعبیه آب‌بندها و سیل‌بندهای حتا موقت، آن هم نه تنها توسط مردم بلکه با استفاده از امکانات و تجهیزات دولتی و به مدد امدادرسانان آگاه و خبره؛ و اقدامات بلندمدت از جمله احداث سدها و سیل‌بندهای مناسب، لایروبی رودخانه‌ها، تعبیه مسیرهای مناسب برای جاری شدن آب، ایجاد چاه‌های مناسب برای نفوذ آب و اقدامات متعدد دیگر. اما نه از دو هفته قبل که امکان بروز سیل می‌رفت و نه از سالیان گذشته نه تنها هیچ اقدامی برای مقابله با حوادث این‌چنینی انجام نشده بود، بلکه تمامی اقدامات رژیم به گسترش تأثیرات مخرب آن یاری رسانده است.

بنا به گزارش ایرنا، “پنج سد، جگین در استان هرمزگان، پیشین، خیرآباد، شی کلک و زیردان در استان سیستان و بلوچستان بر اثر بارندگی‌های اخیر سرریز کرد”. به گفته نماینده چابهار در شورای عالی استان‌ها، موضوع به وزیر نیرو اطلاع داده شده بود اما آب سد رهاسازی نشده بود. یکی از امدادرسانان نیز در تأیید این موضوع می‌گوید عاملی که باعث وقوع سیل شد، سرریز شدن دو سد پیشین و زیردان بود چرا که در فصل خشکسالی سدها را باز نکردند. امری که مردم محلی نیز به آن واقف‌اند و نسبت به آن اعتراض دارند که چرا با وجود پیش‌بینی بارندگی‌ها آب این سدها کم کم رها نشده بود. در واقع این سیل حادثه‌ای طبیعی نبوده است، بلکه پیامد بی‌کفایتی سران و مسئولین رژیم بوده است.

به گفته نماینده چابهار، اگر برای آب سد راهسازی کرده و خط لوله آب را آماده می‌کردند، این موضوع باعث کاهش میزان آب موجود می‌شد. اما این هوتک‌ها در حال حاضر به دلیل سرریز شدن سد زیردان پر شده است. آبی که اکنون به دریا می‌ریزد و دو یا سه ماه دیگر مردم می‌مانند و مشکل کم‌آبی. این همان پروژه انتقال آبی‌است که لاریجانی در بحبوحه سیل برای افتتاح آن به سیستان و بلوچستان رفته بود، بدون آن که زیرساخت‌های استفاده از آب این سد نه در مصرف کشاورزی و نه در مصرف آب شرب آماده بوده باشد.

در برآورد خسارات این حادثه به ویرانی زیرساخت‌ها بسیار اشاره می‌شود. در سال ۱۳۸۶ سیل‌بندهای منطقه بر اثر بروز توفان گونو خراب شد، اما با گذشت ۱۲ سال این سیل‌بندها هیچ‌گاه ترمیم نشدند. اکنون گفته می‌شود اگر این سیل‌بندها ترمیم می‌شدند ۶۰ درصد از خسارات وارده به زمین‌های کشاورزی کاهش می‌یافت. از آن گذشته در بسیاری از مناطق ارتفاع و عرض پلی که روی رودها بسته شده نسبت به ارتفاع رودخانه کم است. هم‌چنین با گذشت ۳۰ یا ۴۰ سال از زمان ساخت این پل‌ها، بازسازی نشده و رودخانه‌ها نیز لایروبی نشده‌اند. عواملی که می‌توانستند خسارات سیل را به ۱۰ یا ۱۵ درصد کاهش دهند.

هم‌اکنون تخمین زده می‌شود تنها ۳ هزار میلیارد تومان به روستاییان خسارت وارد شده است. روستاییانی که تا پیش از این نیز از محروم‌ترین و فقیرترین مردمان بودند. روحانی وعده می‌دهد که “خسارت‌ها جبران خواهند شد”، “طرح‌ها و پروژه‌ها با جدیت و تلاش بیش‌تری پیگیری می‌شود”، “جاده‌ها و پل‌ها ترمیم و بازسازی خواهند شد”، اما نمی‌گوید از کدام منبع و با اتکا به کدام بودجه. مردم این استان سالیان بسیاری است که با خشکسالی و توفان شن و سیل و بلایای طبیعی دیگر مواجه هستند، اما هیچ‌گاه اقدامات پیشگیرنده انجام نشده است، هیچ‌گاه زیرساخت‌ها ترمیم و بازسازی نشده‌اند.

در رخداد اخیر، تخریب زیرساخت‌ها از جمله جاده‌ها و راه‌های روستایی از مواردی بود که همواره در گزارش‌ها می‌آمد، چرا که یکی از مشکلات عمده بر سر راه امدادرسانی بود. بنا به آخرین گزارشات، ۲۷ محور اصلی و فرعی و ۸۷۵ راه روستایی بر اثر سیل و طغیان دچار انسداد شده‌اند. انسدادی که موجب شد دسترسی و امدادرسانی به برخی از مناطق و روستاها روزهای متمادی به تأخیر افتد و مردم در میانه سیلاب، بدون آب و غذا و وسایل گرمایشی به حال خود رها شوند. اما این جاده‌های اصلی و فرعی و روستایی پیش از این نیز در وضعیت اسف‌باری به سر می‌بردند. در گزارشی در ۱۹ دی از قول نماینده سیستان و بلوچستان در شورای عالی استان‌ها آمده است که جاده‌های سیستان و بلوچستان از حیث استانداردهای جاده‌ای در آخرین رتبه کشور قرار دارند و سالانه بیش از ۶۰۰ قربانی می‌گیرند. به گفته او، جاده‌های ترانزیتی این استان فرقی با جاده‌های روستایی ندارند و استانی که شاهراه ارتباطی از مرز ایران به افغانستان و کشورهای آسیای میانه است، جاده‌هایش تحمل ترافیک ماشین‌های سنگین را ندارند. این همان محورهای اصلی و فرعی و راه‌های روستایی هستند که طبق برآوردهای تاکنونی بر اثر سیلاب دچار خسارت ۷۴۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومانی شده‌اند.

این یکی از آن زیرساخت‌هاست که پیش از این بیش از بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله قربانی می‌گرفت، در حین سیل، به سرعت ویران شد و مردم را در چنگال پیامدهای سیل گرفتار ساخت. در تحت حاکمیت جمهوری اسلامی چرخش بزرگی در این زمینه روی نخواهد داد، چرا که اگر جز این می‌بود، در سالیان پیشین مرمت و بازسازی شده بودند.

اگر همین چند اقدام اخیر را در نظر گیریم، می‌توان نتیجه گرفت این حجم از خسارت ناشی از این سیل نبود، بلکه خود این سیل نتیجه سیاست‌های ۴۰ ساله سران جمهوری اسلامی است. این است اراده سران رژیم به “حل مشکلات” استان پهناوری که بنا به گزارش‌ها فقط یک هلی‌کوپتر برای موارد اضطراری انتقال بیماران اورژانسی در اختیار دارد آن هم فاقد کارآیی لازم و سوخت کافی برای امدادرسانی. ارتشی و سپاهی هم که برای موشک‌پراکنی به صدها کیلومتر آن سوتر آماده و مجهز است اما از اعزام چند هلی‌کوپتر در اسرع وقت برای امدادرسانی ابا می‌کند.

در سیلاب اخیر استان سیستان و بلوچستان یک بار دیگر دستگاه تبلیغاتی رژیم با تمام قوا به حرکت درآمد. برخی سران و مسئولان سیاسی و نظامی، با ادعاهایی که گوش فلک راکر می‌کند، هرچند با تأخیر در صحنه حاضر شدند، عکس‌ها و گزارش‌هایی تهیه شدند و در رسانه‌های حکومتی و نیمه حکومتی منتشر شدند. نمایش تهوع‌آوری که هر بار تکرار می‌شود. اما همه مردم می‌دانند با افتادن آب‌ها از آسیاب‌ها، وعده‌ها متحقق نمی‌شوند، مشکلی از مشکلات افزوده‌شان حل نخواهد شد، به دست فراموشی سپرده می‌شوند، به جز در هنگام رأی‌ستانی و تبلیغ تهوع‌آور دیگری درباره “افتتاح” پروژه‌های ناتمام به دست سران رژیم.

امروز و در حضور خبرنگاران و دوربین‌ها و میکروفون‌ها وعده‌های بسیاری داده می‌شود؛ وعده‌هایی که در فردایی که آب‌ها از آسیاب بیافتند و دوربین‌ها و میکروفون‌ها خاموش‌شوند به فراموشی سپرده خواهند شد. روحانی و سایر سران و مسئولین رژیم پس از این مصاحبه‌ها و عکس‌ها و فیلم‌های یادگاری به سر کار و بار سابق خود برمی‌گردند که همانا تحمیل تبعیض و محرومیت و فقر و بیکاری بر مردم سراسر ایران و به ویژه مناطق محرومی چون سیستان و بلوچستان است. تنها نیروهای نظامی‌اند که باقی خواهند ماند. خواهند ماند تا در عدم حضور دوربین‌ها و میکروفون‌ها، اسلحه‌ها را از غلاف بیرون آورند و این مردم محروم را به “جرم” اعتراض به فقر و تبعیض، به “جرم” سوخت‌بری، به “جرم” “اخلال در امنیت ملی” و صدها “جرم” دیگر از نظر سران جمهوری اسلامی به قتل برسانند، مجروح کنند، دستگیر کنند، روانه شکنجه‌گاه کنند و اعدام کنند.

مردم سیل‌زده استان سیستان و بلوچستان هنوز، همچنان و به شدت، نیازمند آب و غذا و پتو و پوشاک و وسایل خانگی هستند. آنان با گذشت نزدیک به ۱۰ روز از وقوع سیل، هنوز به نابسامانی در توزیع و کمبود تجهیزات امدادی معترض‌هستند. اما در تمامی گزارش‌ها و کلیپ‌ها سپاسگزار مردمی هستند که خودجوش به کمک آنان شتافته‌اند. مردمی که آموخته‌اند بار بقای خود را باید خود بر دوش کشند و چشم امیدی به بالایی‌ها نداشته باشند. مردمی که بی هیچ ادعایی، به یاری شتافتند و اندک توشه خود را با سیل‌زدگان تقسیم کردند.

مردم بارها و بارها، هم‌چون سیل اخیر در سیستان و بلوچستان، توانایی خود برای یاری‌رسانی و همبستگی با قربانیان بلایای طبیعی را به نمایش گذاشته‌اند. آنان ثابت کرده‌اند اگر رژیم آن‌ها را به خود واگذارد و بر سر راه آنان مانع‌تراشی و “جرم‌تراشی” نکند، قادرند امور خود را اداره کنند. پس، دیگر چه نیازی به رژیمی است که جز فقر و تبعیض، محرومیت و سرکوب، دزدی و فساد ثمره‌ای نداشته است؟ بدون چنین رژیم سفاکی، آینده روشن‌تر، امکان زندگی شاد و مرفه‌، بیش‌تر و مسلما پیامدهای بلایای طبیعی کم‌دامنه‌تر خواهد بود. به امید برپایی دنیایی فارغ از پلشتی این رژیم ارتجاعی در آینده‌ای نه چندان دور.

متن کامل نشریه کار شماره ۸۵۵ در فرمت پی دی اف

دولت‌های سه کشور اروپایی حاضر در “برجام”، روز سه شنبه ۲۴ دی‌ماه با صدور بیانیه‌ای اعلام کردند که مکانیسم حل اختلاف (ماشه) را علیه تهران فعال می‌کنند. فعال کردن مکانیسم ماشه براساس بند ۳۷ “برجام” است که می‌تواند منجر به ارجاع پرونده به شورای امنیت سازمان ملل و در نهایت بازگشت تمام تحریم‌های بین‌المللی شود، اگرچه این روند ممکن است چندین ماه به طول انجامد.

براین اساس ابتدا کمیسیون حل اختلاف تشکیل شده و طرفین به مذاکره می‌پردازند که این مذاکرات می‌تواند حدود ۲ ماه طول بکشد. در صورت عدم توافق، هر کدام از دولت‌های اروپایی قادر خواهند بود پرونده را به شورای امنیت ارسال و خواستار بازگشت تمامی تحریم‌های بین‌المللی شوند که با “برجام” به تعلیق درآمده و یا قرار بود طی گذشت زمان معینی لغو شوند. البته این درخواست باید در نهایت در شواری امنیت به تصویب برسد که امکان وتو نیز برای کشورهایی هم‌چون روسیه وجود ندارد.

در این رابطه از جمله می‌توان به ممنوعیت خرید و فروش سلاح‌های نظامی اشاره کرد. براساس قعطنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت که در ژوئیه ۲۰۱۵ براساس برجام صادر شد، پنج سال پس از اجرایی شدن برجام، تحریم‌های تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران لغو می‌شوند. این بدین‌ معناست که اگر برجام تا اکتبر ۲۰۲۰ باقی بماند، جمهوری اسلامی قادر به خرید و فروش سلاح خواهد بود. این مساله‌ای بود که روحانی نیز در ۲۰ آبان سال‌جاری بر آن تاکید کرده و گفته بود: “سال‌هاست خرید سلاح از طرف ایران طبق قطعنامه سازمان ملل ممنوع است و ما نمی‌توانیم سلاح خود را بفروشیم، اما اگر برجام را نگه داریم سال آینده تحریم تسلیحاتی ایران برداشته می‌شود و ما می‌توانیم به راحتی هم سلاح بخریم و هم بفروشیم”.

فعال کردن مکانیسم ماشه پس از این بود که ۱۵ دی‌ماه (دو روز پس از کشته شدن قاسم سلیمانی) جمهوری اسلامی از برداشتن “گام پنجم و نهایی” کاهش تعهدات برجامی خود خبر داد و اعلام کرد که در این گام “آخرین محدودیت منظور شده در برجام یعنی تعداد سانتریفیوژها را کنار گذاشته و از این پس جمهوری اسلامی دیگر با هیچ محدودیتی درحوزه عملیاتی از جمله ظرفیت غنی‌سازی، درصد غنی‌سازی و میزان مواد غنی‌شده مواجه نیست”.

سه کشور اروپایی در بیانیه خود ضمن اعلام آمادگی برای مذاکره، هدف از فعال کردن مکانیسم ماشه را حفظ برجام اعلام کرده و نوشتند: “امید ما این است که ایران به طور کامل به تعهدات خود تحت برجام برگردد” آن‌ها در بیانیه خود با اشاره به نقض مکرر برجام از سوی جمهوری اسلامی نوشتند: “اقدامات ایران هیچ انتخاب دیگری غیر از فعال شدن روند حل اختلاف برای طرف‌های توافقنامه باقی نگذاشته است”.

جمهوری اسلامی از اردیبهشت ماه سال‌جاری کاهش تعهدات خود در برجام را آغاز کرده بود و هر ۶۰ روز گام بیشتری در کاهش تعهدات خود را در برجام برمی‌داشت که هر بار نیز با بیانیه‌های کم رمق سه کشور اروپایی و چشم‌پوشی آن‌ها روبرو شده بود. هنگامی که جمهوری اسلامی چهارمین گام در کاهش تعهدات خود در برجام را اعلام کرد، واکنش کشورهای اروپایی تندتر شد و جمهوری اسلامی را تهدید به فعال کردن مکانیسم ماشه کردند. در همین رابطه وزرای خارجه سه کشور اروپایی بیانیه‌ای نیز منتشر کردند و وزیر خارجه فرانسه ۶ آذر در پارلمان این کشور از احتمال فعال کردن مکانیسم ماشه به دلیل اقدامات جمهوری اسلامی در کاهش تعهدات خود در برجام سخن گفته بود.

شکی نیست که با فعال کردن مکانیسم ماشه، تنها یک راه برای عدم ارسال پرونده به شورای امنیت باقی مانده و آن‌ بازگشت جمهوری اسلامی به تعهدات خود در برجام است که سخنان خامنه‌ای در نماز جمعه نشان داد که جمهوری اسلامی چنین خیالی ندارد. سخنان تحقیرآمیز خامنه‌ای خطاب به سران سه کشور اروپایی که البته بیان‌گر اوج عصبانیت جمهوری اسلامی از فعال کردن مکانیسم ماشه نیز می‌باشد، و پیش از وی ظریف وزیر خارجه نیز از همین لحن بهره برده بود، نشان داد که مرغ جمهوری اسلامی یک پا دارد. خامنه‌ای در نماز جمعه گفت: “بعد از خروج آمریکا از برجام، من گفتم که به این کشورها اعتماد ندارم و آن‌ها در خدمت آمریکا خواهند بود” وی این دولت‌ها را حقیر و پادوی آمریکا نامید و گفت: “آمریکا که ارباب شما بود نتوانست ملت ایران را به زانو درآورد شما کوچک‌تر از آن هستید که بتوانید”.

از همان زمانی که قرارداد برجام به امضا رسید ما در مقالات نشریه کار به کرات نوشتیم که این قرارداد نمی‌تواند به منازعات دولت‌های ایران و آمریکا پایان دهد. چرا که مساله اصلی در منازعات این دولت‌ها، سیاست‌های توسعه‌طلبانه جمهوری اسلامی در منطقه است که با منافع امپریالیسم آمریکا در تضاد است و موضوع هسته‌ای اساسا یک موضوع فرعی در این منازعات است. هدف دولت اوباما نیز از توافق برجام در واقع آغاز راهی بود که می‌بایست به توافقات اصلی و مهم‌تری در رابطه با این موضوع بیانجامد. اما توافق برجام نه تنها به اصطلاح به برجام ۲ و ۳‌ منجر نگردید، بلکه پس از برجام سیاست‌های توسعه‌طلبانه و تجاوزکارانه جمهوری اسلامی در منطقه تشدید شد. از همین‌جا بود که روشن گردید که این توافق نیز نمی‌تواند پایدار بماند.

در پی تداوم این سیاست‌ها و بالاخره تشدید بحران در منطقه خاورمیانه کار به جایی رسید که اگر تا دیروز تمام دولت‌های حاضر در برجام این موضوع را به زبان نیاورده و لاپوشانی می‌کردند، امروز همگی مجبور به اعتراف شده‌اند که حفظ “برجام” بدون “برجام‌های دیگر” ممکن نیست.

بوریس جانسون نخست‌وزیر انگلیس که می‌توان از آن به عنوان مدل انگلیسی ترامپ نام برد و در گفتگو با بی‌بی‌سی از ترامپ به عنوان معامله‌گر بزرگ نام برده بود، در سخنانی گفت: “اگر قرار است برجام را کنار بگذاریم، پس بیایید آن را جایگزین کنیم و بگذارید آن را با توافق ترامپ جایگزین کنیم”.

دومینیک راب وزیر خارجه انگلیس نیز از تمایل دولت خود برای همکاری با آمریکا و شرکای اروپایی برای یک توافق جدید خبر داد. توافقی که بتواند اقدامات جمهوری اسلامی در منطقه را نیز پوشش دهد، اقداماتی که وی از آن به عنوان “اقدامات بی‌ثبات‌کننده” نام برد. هایکو ماس وزیر خارجه آلمان نیز از جمهوری اسلامی خواست تا به شکلی “سازنده” در مذاکراتی که اکنون آغاز شده شرکت کند و بالاخره وزیر خارجه فرانسه نیز در گفتگو با نمایندگان پارلمان فرانسه گفت “راه حل بحران ایران قبول کردن مذاکرات فراگیرتر با آمریکا برای کاهش تحریم‌هاست”. او گفت: “فرانسه همراه با شرکای اروپایی خود از سپتامبر ۲۰۱۷ تلاش‌هایی برای مذاکرات جدید که فعالیت‌های هسته‌ای ایران بعد از سال ۲۰۲۵، برنامه موشکی و نقش تهران در منطقه را همراه با کاهش تحریم‌های آمریکا در بر گیرد، آغاز کرده‌ایم و این تنها راه برون‌رفت از بحران است”.

آن‌چه که باعث موضع‌گیری‌های اخیر دولت‌های اروپایی شده که ضمن فعال کردن مکانیسم ماشه به وضوح برای حل بحران کنونی خواستار قراردادی جدید و فراگیرتر از برجام کنونی شده‌اند تداوم سیاست‌های جمهوری اسلامی و بویژه دامن زدن به بحران خاورمیانه پس از خروج دولت آمریکا از برجام است. جمهوری اسلامی با سیاست‌های خود نه تنها نتوانست از شکاف بین دولت‌های آمریکا (بعد از بر سر کار آمدن ترامپ) و دولت‌های اروپایی بهره ببرد، بلکه مدام بر نزدیکی‌های آن‌ها افزود تا جایی که به این مرحله رسید.

جمهوری اسلامی حتا حاضر نشد تا خواست‌های دولت‌های اروپایی در رابطه با FATF را تصویب کند که یک مانع بر سر اجرایی شدن “اینستکس” است، مانعی که باعث شده تا واردات کالاهایی که جزء کالاهای تحریمی نیستند نیز با مشکل روبرو شود. در همین رابطه یکی از سخنگویان وزارت خارجه آلمان گفته بود که مقصر اجرایی نشدن “اینستکس” دولت ایران است. وی گفت ساز و کار تسهیل مبادلات تجاری با ایران “اینستکس” آماده انجام نخستین مبادله است و بر عهده ایران است که دستورالعمل‌های لازم برای این امر را صادر کند.

تهدید ترامپ برای وضع تعرفه گمرکی ۲۵ درصدی بر واردات خودرو از کشورهای اروپایی در صورت عدم فعال کردن مکانیسم ماشه در واقع تنها تمام کردن کار بود. کافی‌ست تا بدانیم که آمریکا بزرگترین بازار صادراتی خودرو برای کشورهای اروپایی است و ارزش صادرات خودرو کشورهای اروپایی به آمریکا در سال ۲۰۱۸ میلادی برابر با ۱۲۸ میلیارد یورو بوده که از این میزان آلمان با صادرات ۷۰ میلیارد یورو بیشترین سهم را داشته است. یعنی تنها ارزش صادرات خودرو آلمان به آمریکا حدود ۵۰ برابر کل ارزش مبادلات (واردات و صادرات) آلمان با ایران در سال ۲۰۱۹ می‌باشد.

در این میان سخنانی از این دست که بر زبان روحانی جاری شد هم‌چون : “سرباز آمریکایی امروز در ناامنی است، فردا ممکن است سرباز اروپایی هم در ناامنی باشد” و پاسخ وزیر خارجه انگلیس که ما تهدید روحانی را جدی تلقی می‌کنیم، تنها بر تشدید اختلافات اروپا و ایران و نزدیکی دولت‌های آمریکا و اروپایی بر سر سیاست‌های‌شان در قبال ایران می‌انجامد. البته این را نیز باید تاکید کرد که سیاست دولت‌های اروپایی در قبال جمهوری اسلامی هرگز به طور کامل با سیاست دولت آمریکا یکدست نبوده است. اروپا سعی می‌کند همواره نقشی متفاوت در قبال جمهوری اسلامی ایفا کند، اما این تفاوت‌ها گاهی مثل امروز کم‌رنگ‌تر شده و گاه مانند یک سال پیش و قبل از کاهش تعهدات برجامی از سوی ایران پُررنگ‌تر.

این نکته را نیز نباید از یاد برد که سرنگونی هواپیمای اوکراینی توسط سپاه پاسداران خود یک عامل جدید برای تشدید فشارهای اروپا بر جمهوری اسلامی خواهد بود. در مجموع می‌توان گفت که جمهوری اسلامی با تنگناهای بیشتری در سیاست خارجی خود روبرو شده و از دست دولت‌های چین و روسیه نیز کار چندانی بر نخواهد آمد. وقتی دولت روسیه برای اولین بار اعلام آمادگی می‌کند که بین دولت‌های آمریکا و جمهوری اسلامی حاضر به میانجی‌گری است خود بیان‌گر این مساله است که حتا دولت روسیه نیز کاملا به این عقیده رسیده است که جمهوری اسلامی راه دیگری جز تن دادن به خواست ترامپ برای پایان دادن به وضعیت بحرانی خاورمیانه ندارد.

اما آیا جمهوری اسلامی به خواست‌های دولت آمریکا تن خواهد داد؟ آن‌چه که روشن است در صورت تداوم شرایط کنونی پرونده برجام به شورای امنیت ارسال خواهد شد و تمام تحریم‌های بین‌المللی بازخواهند گشت. این یک موفقیت برای دولت آمریکا و یک شکست برای جمهوری اسلامی خواهد بود. اما منازعات دولت‌های ایران و آمریکا پرده دیگری نیز دارد. اگرچه در سخنان مقامات جمهوری اسلامی در رسانه‌ها و غیره نشانه‌ای از نرمش دیده نمی‌شود اما در پیام‌هایی که توسط دیگران می‌فرستد، جمهوری اسلامی اعلام می‌کند که خواستار کاهش تنش‌هاست. کاهش تنش‌ها البته یکی از موارد مهم آن برای جمهوری اسلامی برداشتن تحریم‌های اقتصادی است. وزیر خارجه پاکستان در روزهای گذشته با وزیر خارجه آمریکا دیدار کرد و به رغم آن‌که گفت حامل پیامی از سوی دولت ایران نیست تاکید کرد که دولت ایران خواستار کاهش تنش است.

این که جمهوری اسلامی پس از ترور قاسم سلیمانی توسط دولت آمریکا اعلام کرد انتقام سختی از آمریکا خواهد گرفت اما این انتقام در نهایت به یک سیلی ختم شد، نشانه ضعف جمهوری اسلامی است که قادر به تشدید تنش تا مرحله‌ای که به نقطه خطرناکی منتهی شود نیست. تازه سیلی مورد بحث در واقع نه به دولت آمریکا که به صورت خود جمهوری اسلامی نواخته شد با آن نمایش مضحک حمله موشکی، کشته شدن ۵۹ نفر در مراسم نعش کشی در کرمان و در ادامه کسانی که پس از بازگشت از مراسم نعش کشی در جاده‌ها کشته شدند و در نهایت سرنگونی هواپیمای اوکرایینی و قتل وحشتناک ۱۷۶ نفر.

جمهوری اسلامی از سویی با یک بحران عمیق اقتصادی و سیاسی در داخل روبروست که تمامی ارکان آن را به لرزه درآورده است و از سوی دیگر در سیاست خارجی نیز در بن بست قرار گرفته است. بدون هیچ تردیدی این روال دیگر نمی‌تواند ادامه پیدا کند. اما چه خواهد شد و چگونه و چه زمانی هنوز روشن نیست. اما یک چیز را می‌توان با قاطعیت و به صراحت گفت و آن این است که تنها یک انقلاب و برقراری حکومت شورایی کارگران و زحمتکشان است که می‌تواند تمامی این منازعات بیهوده و جاه‌طلبانه را برای همیشه خاتمه داده و بحران عمیق اقتصادی و سیاسی را به نفع کارگران و زحمتکشان پایان دهد.

متن کامل نشریه کار شماره ۸۵۵ در فرمت پی دی اف

صبح روز چهارشنبه ۱۸ دی ماه ۱۳۹۸ (۸ ژانویه ۲۰۲۰)، یک هواپیمای مسافربری بوئینگ ۷۳۷ اوکراینی با ۱۷۶ خدمه و مسافر در نزدیکی فرودگاه بین المللی تهران با آتش پدافند هوایی سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران سرنگون شد. این حادثه درست چند ساعت بعد از آنکه پدافند زمین به زمین سپاه پاسداران ایران دو پایگاه هوایی آمریکا در بغداد از جمله “عین الاسد” را مورد حملات موشکی قرار داد، اتفاق افتاد.

سرنگونی هواپیمای مسافربری بوئینگ ۷۳۷ اوکراین، آنچنان فاجعه بار بود که مقامات جمهوری اسلامی از همان لحظات اولیه، برای کتمان حمله موشکی سپاه پاسدارن به این هواپیما، به دروغ بافی های تکراری، متناقض و حتا سکوت و پنهان‏کاری چند روزه روی آوردند. طی چند روز، تمام مسئولان جمهوری اسلامی و دستگاه های تبلیغاتی آن با توسل به دروغ های تکراری علت سقوط هواپیما را نقص فنی اعلام کردند. اعلام این دروغ ها و نمایش کثیف آن در صدا و سیمای جمهوری اسلامی در شرایطی تکرار می شد که از همان روز اول، دولت های آمریکا، اوکراین و کانادا بر ساقط شدن هواپیما با شلیک پدافند موشکی جمهوری اسلامی تاکید داشتند. علاوه بر این، یک روز پس ازسرنگونی هواپیما، ویدئویی در شبکه های اینترنتی به گردش درآمد که به وضوح شلیک یک موشک زمین به هوا و اصابت و انفجار آن با هواپیمای اوکراینی را نشان می داد. ویدئویی که از همان آغاز، صحت و تعیین مکان شلیک آن در نزدیکی فرودگاه بین المللی تهران مورد تایید دولت های غربی و خبرگزاری های معتبر جهان قرار گرفت. پس از این ویدئو، فیلم دیگری هم در شبکه های مجازی به گردش درآمد که در آن شلیک دو موشک به هواپیما با فاصله ۱۵ ثانیه نشان داده می شد.

با این همه، در همان روز چهارشنبه و ساعاتی پس از حادثه سقوط هواپیما، خامنه ای که در وصف قاسم سلیمانی برای جمعی از هواداران رژیم سخنرانی می کرد، حتا کمترین اشاره ای به سقوط و متلاشی شدن هواپیمای مسافربری اوکراینی هم نکرد. انگار نه انگار هواپیمای با ۱۷۶ سرنشین در نزدیکی تهران توسط پدافند هوایی سپاه پاسداران به آتش کشیده شده و تمام سرنشینان آن نیز کشته شده اند. حسن روحانی هم که بعد از سقوط هواپیما در جلسه هیئت دولت به طور مفصل از عملیات موشکی سپاه پاسداران به پایگاه های آمریکا در عراق سخن می گفت، فقط در انتهای صحبت هایش آنهم بدون اینکه کمترین اشاره ای به علت سقوط هواپیما داشته باشد، تنها به بازماندگان حادثه، تسلیت گفت و دستور بررسی علت آن را داد. در ادامه سیاست انکار و دروغپردازی و پنهانکاری های موجود، محمد اسلامی، وزیر راه و شهرسازی نیز “شایعات رسانه های خارجی” را تکذیب کرد و چهارشنبه شب به ایسنا گفت: “نقض فنی دلیل این حادثه بوده است”. حسن رضایی فر، رئیس کمیسیون بررسی سانحه سازمان هواپیمایی کشور نیز، احتمال سقوط هواپیما به خاطر اشتباه  پدافند را “منتفی” دانست. جالب این جاست که در روز جمعه سه روز بعد از وقوع حادثه و دقیقا ساعاتی پیش از آنکه شایعه پذیرش رسمی جمهوری اسلامی از حمله موشکی سپاه به هواپیمای اوکراینی به خبرگزاری های داخلی رسیده بود، علی عابدزاده، رئیس هواپیمایی کشور، برای بار دوم اعلام کرد: ” با اطمینان می گویم که به این هواپیما موشکی اصابت نکرده است”.

در چنین فضایی از سکوت و انکار و دروغ و پنهانکاری مقامات جمهوری اسلامی، اطلاعات منتشره در خبرگزاری های معتبر جهان و فضای حاکم بر شبکه های مجازی تماما بر سقوط هواپیما توسط آتشبار دو موشک زمین به هوای سپاه پاسداران تاکید و دلالت داشت. اعمال فشارهای بین المللی و انتشار مجموعه اطلاعات دقیق مربوط به سرنگونی هواپیما، سرانجام راه هرگونه دروغ بافی و پنهانکاری در کتمان حقیقت را به روی مقامات جمهوری اسلامی بست و آنان در نهایت مجبور به پذیرش حقیقت ماجرا و اعلام رسمی آن شدند. پس از ۷۲ ساعت سکوت، سرانجام ساعت ۷ صبح روز شنبه ۲۱ دی ماه، ستاد کل نیروهای مسلح رژیم در یک اطلاعیه رسمی اعلام کرد، که هواپیمای اوکراینی به دلیل نزدیکی به یک “مرکز حساس نظامی سپاه” با “یک خطای انسانی و به صورت غیر عمد” هدف پدافند هوایی قرار گرفت. ساعاتی بعد از انتشار این اطلاعیه، حاجی زاده، مسئول هوا فضای کشور نیز در یک نشست خبری با رسانه ها ضمن بیان اینکه از همان صبح روز حادثه از علت سقوط هواپیما توسط آتش پدافند هوایی سپاه با خبر بوده است، در مورد چگونگی رخداد آن گفت: “خطای یک اپراتور دلیل این فاجعه بود…به دلیل اطلاعات غلطی که به این بنده خدا داده بودند” این اتفاق رخ داد.

با اعلام این خبر و قبول مسئولیت انجام این فاجعه هولناک انسانی توسط حمله موشکی سپاه پاسداران، جمهوری اسلامی عملا با یک بحران جدید و شکننده در درون حاکمیت و خارج از آن مواجه شد. با روشن شدن حقیقت ماجرا، مقامات جمهوری اسلامی این‏بار برای توجیه سکوت و پنهان‏کاری خود، به هذیان گویی و دروغ پردازی های دیگری روی آوردند.

اولین هذیان گویی ها با سراسیمگی توسط نهادی که هواپیما را ساقط کرده بود، شروع شد. سپاه پاسداران با ادعایی مضحک اعلام کرد، که علت سقوط هواپیما و چگونگی ماجرا را نه در همان لحظات اولیه که بعد از ۴۸ ساعت به خامنه ای اطلاع دادند. حسین سلامی، فرمانده سپاه پاسداران نیز با حضور در نشست غیر علنی مجلس ارتجاع اسلامی از اساس منکر پنهانکاری و کتمان حقیقت به مردم شد. او در این نشست با بی شرمی تمام اعلام کرد، “کتمانی” در کار نبوده است. “ما خود به محض اینکه به حقیقت دست یافتیم، موضوع را اعلام کردیم و اگر ما نمی گفتیم، احدی متوجه موضوع نمی شد”. علی ربیعی، سخنگوی دولت که تا روز جمعه و پیش از صدور اطلاعیه ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، علت سقوط هواپیما را “نقص فنی” اعلام کرده بود و حتا با صدور بیانیه ای از توطئه دشمن در دامن زدن به ایجاد یک “جنگ روانی” علیه جمهوری اسلامی سخن گفته بود، این‏بار با شکل و شمایل دیگری بر صفحه تلویزیون ظاهر شد و در یک دروغ بافی جدید گفت: “دولت تا روز جمعه از علت سقوط هواپیما مطلع نبود”. او در ادامه صحبت هایش در توجیه سکوت چند روزه دولت اعلام کرد، می توانم بگویم که دولت را از این موضوع “بی اطلاع” نگه داشته بودند. ربیعی بعد از بیان این توجیهات مضحک در وصف پیگیری های دولت در روشن شدن حقیقت گفت: “از عصر روز جمعه که رئیس جمهور از موضوع مطلع شدند دستور جلسه شورای عالی امنیت ملی صادر شد”.

حسن روحانی نیز روز دوشنبه ۲۳ دی، پس از حدود یک هفته سکوت، در اولین واکنش خود به سخنان حاجی زاده که تمام تقصیر را به گردن “خطای یک اوپراتور” انداخته بود، گفت: “در این داستان نمی تونه فقط یک فرد مقصر باشه، نه اینکه یک نفر که دکمه را فشار داده مقصر بوده است. من می خواهم این مسئله با صداقت برای مردم بیان شود”. روحانی در ادامه سخنانش با طرح اینکه موضوع شلیک موشکی به هواپیمای مسافربری اوکراینی نمی تواند صرفا کار “یک نفر باشد” خواهان تشکیل یک “دادگاه ویژه” برای بررسی ابعاد این موضوع شد.

روحانی، روز سه شنبه ۲۴ دی ماه نیز، همان دروغپردازهای قبلی خود را تکرار کرد و گفت: “من از لحظه ای که احتمال دادم که سقوط این هواپیما به صورت طبیعی و عادی نباشد، تلاش فراوانی کردم که دوران تحقیق و بررسی کوتاه شود. بلافاصله بعد از آنکه برای من مشخص شد که یک خطای بسیار دردناک و نابخشودنی انجام گرفته در همان لحظه به مسئولین امر کردم که بلافاصله به مردم اطلاع دهند”. عجب!؟ چه رئیس جمهوری با مسئولیتی!؟ یک هفته سکوت و اکنون مدعی اطلاع رسانی بلافاصله به مردم بودن. این دیگر اوج فضاحت و رسوایی یک رژیم است که رئیس جمهورش بعد از یک هفته سکوت در مورد حادثه ای چنین دردناک، اکنون هم که اندکی لب به سخن گشوده، چنین مزخرفاتی را به خورد مردم و خانواده های داغدار این حادثه می دهد.

گیریم به فرض محال، همه این لاطائلات درست باشند، که صد البته نیستند، در این صورت باید گفت، این چه حکومت بی درو پیکری است که علت سقوط هواپیمای اوکراینی که دلیل آن از همان آغاز برای حاجی زاده مسئول هوا فضای کشور و به تاسی  از آن برای سپاه پاسداران مشخص بوده است، به خامنه ای که رهبر نظام و فرمانده کل قوای مسلح جمهوری اسلامی است، بعد از ۴۸ ساعت اطلاع داده می شود. این چه رژیم بحران زده و فروپاشیده ای است که رئیس جمهور و بالاترین مقام امنیتی آن که در راس شورای عالی امنیت کشور جا خوش کرده است، تا ۳ روز از شلیک دو موشک سپاه پاسداران به هواپیمای آوکراینی بی خبر نگه داشته شده است؟

حسن روحانی، سخنگوی دولت، سپاه پاسداران و همه دست اندرکاران حکومتی که بعد از حدود یک هفته سکوت و پنهانکاری، اکنون برای توجیه سکوت و انکارشان، خزعبلات دیگری را تکرار می کنند، به راستی انتظار دارند که توده های مردم ایران همه این چرندیات و دروغپردازی های مضحک آنان را باور کنند؟ مگر می شود، رئیس جمهور کشوری که مسئول شورای عالی امنیت ملی نظام است، تا چند روز از علت ماجرای سقوط هواپیمای اوکراینی بی خبر باشد؟ اساسا چرا و به چه دلیل جلسه شورای امنیت ملی به ریاست حسن روحانی در همان روز چهارشنبه تشکیل نشد و با سه روز تاخیر در عصر روز جمعه برگزار گردید؟

پوشیده نیست که تمام این دروغپردازی های تکراری برای کتمان حقیقت، ناشی از تشدید تضاد و کشمکش های درونی و بحران های فزاینده رژیمی است که اکنون هیات حاکمه آن را به مرز ناتوانی و استیصال در برون رفت از وضعیت موجود کشانده است. اینکه حادثه ای همانند ساقط شدن هواپیمای اوکراینی توسط سپاه پاسداران تا بدین حد مقامات جمهوری اسلامی را به سردرگمی، سکوت، انکار، دروغپردازی و پنهانکاری در اعلام حقیقت ماجرا واداشت، اینکه رخداد چنین حادثه ای هولناک در نهایت جناح های حکومتی را به تقابل آشکار در برابر هم کشانده است، تماما ناشی از مجموعه بحران های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ناعلاجی است که طبقه حاکم و نظام سیاسی پاسدار آن را در مواجهه با شرایط انقلابی حاکم بر جامعه به مرز ناتوانی و اضمحلال درونی کشانده است.  اینکه هیات حاکمه ایران از عذر خواهی رسمی در مورد ساقط کردن هواپیمای مسافربری اوکراین و کشته شدن ۱۷۶ سرنشین آن تا این لحظه خودداری کرده است، اینکه خامنه ای در نماز جمعه ۲۷ دی، بجای عذرخواهی از به آتش کشیدن یک هواپیمای مسافربری توسط سپاه پاسداران تحت امر خود، با بی شرمی تمام از فرماندهان سپاه تقدیر و ستایش می کند، اینکه حسن روحانی با شنیدن این سخنان خامنه ای از صف نمازگزاران نشسته در کنار خامنه ای بلند می شود و محل نماز را ترک می کند، تماما ناشی از اوج فضاحت و گندیدگی و تشدید شکاف در مجموعه ارکان این نظام و رهبری و دولت آن است. رژیمی که از مدت ها پیش در مواجهه با هر بحرانی، ناتوانی و استیصال آن بیش از پیش آشکار می شود. این بدان معنا است که جمهوری اسلامی به‏ویژه با گسترش مبارزات توده ای و اعتراضات خیابانی به دوران پایان عمر خود نزدیک‏تر شده است.

متن کامل نشریه کار شماره ۸۵۵ در فرمت پی دی اف