نیمه دوم شهریور امسال با اعتراضات رانندگان اسنپ در شهرهای اراک،سمنان،تهران و لاهیجان همراه بود. رانندگان در اعتراض به افزایش نرخ سوم بنزین، پایین بودن کرایهها و افزایش هزینههای کار و زندگی، دست به اعتراض و اعتصاب زدند.
از شهریورماه سال جاری، بنزین با سه نرخ عرضه میشود. سهمیه یارانهای شامل ۶۰ لیتر در ماه به ازای هر لیتر ۱۴۰۰ تومان و ۵۰ لیتر در ماه به ازای هر لیتر ۳۰۰۰ تومان است. مصرف بیش از این سهمیه ۱۱۰ لیتری، مشمول نرخ سوم بنزین میشود. رانندگان میتوانند حداکثر تا ۳۰۰ لیتر بنزین دریافت کنند و پس از احتساب سهمیه یارانهای، مابقی مصرف خود را با نرخ دیگری تهیه کنند. پیشتر نرخ سوم بنزین لیتری ۵ هزار تومان تعیین شده بود، اما از ۱۷ شهریور قیمت آن به لیتری ۱۰ هزار تومان افزایش یافت. در واقع، تبلیغات درباره افزایش سهمیه بنزین تا سقف ۳۰۰ لیتر، پوششی برای دو برابر کردن نرخ سوم بنزین بود.
همین امر به اعتصاب رانندگان اسنپ طی روزهای ۱۵ تا ۱۸ شهریور انجامید. رانندگان اسنپباکس، که در زمینه حمل بار و سفارشات اینترنتی فعالیت میکنند، با فراخوان اعتراضی در کانال تلگرامی باشگاه رانندگان شهرهای اراک و سمنان، این فراخوان را پخش کرده و خواهان پیوستن رانندگان به اعتراض در مقابل استانداری شدند.
اعتراض رانندگان تنها به افزایش نرخ سوم بنزین محدود نبود. آنان خواهان افزایش کرایهها و کاهش کمیسیون نیز شدند. در حال حاضر نرخ رسمی کمیسیون ۱۵ تا ۲۰ درصد است، اما در بسیاری موارد این نرخ به ۲۳ درصد نیز میرسد. از سوی دیگر، در چهار ماه نخست سال جاری کرایهها ۴۰ درصد کاهش یافته است.
افزایش قیمت بنزین از یک سو و بالا بودن نرخ کمیسیون و کاهش کرایهها از سوی دیگر، عرصه را بیش از پیش بر رانندگان اسنپ تنگ کرده است. درآمد واقعی رانندگان پس از کسر کمیسیون، هزینه سوخت، استهلاک، تعمیرات و بیمه، کفاف زندگی این قشر زحمتکش را نمیدهد، آن هم در شرایطی که آنان فاقد امنیت شغلی و تأمین اجتماعیاند.
درآمد رانندگان اسنپ در سال ۱۴۰۵ بین ۲۶ تا ۳۰ میلیون تومان در ماه تخمین زده شده است. این مبلغ تنها شامل درآمد پس از کسر کمیسیون است و سایر هزینههایی را که بر دوش راننده قرار دارد دربر نمیگیرد.
علاوه بر این، اعتراضات دیماه و جنگ و قطع اینترنت نیز تأثیرات مستقیمی بر کار رانندگان اسنپ داشته است. در جریان اعتراضات و قتلعام متعاقب آن که با قطع طولانیمدت اینترنت نیز همراه بود، روزانه ۵۰۰ میلیون تومان خسارت به شرکت اسنپ وارد شد. البته این مبلغ، کمیسیونی است که عاید شرکت اسنپ میشده است. تبعات اقتصادی این وضعیت بر کارکنان و رانندگان اسنپ حداقل پنج برابر «خسارت» واردشده به شرکت است زیرا در جریان جنگ ۴۰ روزه نیز تعداد سفرها از طریق اسنپ ۶۰ درصد کاهش یافت.
نبود امنیت شغلی و تأمین اجتماعی نیز مزید بر علت شده و جرقههای اعتراض را در این بخش موجب شده است، آن هم در بخشی که طبق آمار اسنپ، ۸ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در آن ثبتنام کردهاند، هرچند تعداد رانندگان فعال اسنپ در سال جاری ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر گزارش شده است.
از سال ۱۴۰۲، یعنی ۹ سال پس از راه افتادن اسنپ، ۲۳۰ هزار زن نیز در اسنپ شروع به کار کردند و طی یک سال ۹۰ هزار نفر به آنها افزوده شد و به ۳۲۰ هزار نفر رسید. زنان با فشار و معضلات مضاعف دیگری نیز روبهرو هستند، از جمله نبود امنیت، مزاحمتهای کلامی و جنسی از سوی مسافران و معذوریت برای قبول سفارشها و سفرها در ساعات شب و مناطق دورافتاده که موجب فرصتهای کمتر و به تبع آن درآمد کمتر میشود.
رانندگان اسنپ، همچون رانندگان شرکتهای مشابه در کشورهای دیگر نظیر اوبر، با مشکلات مشترکی روبهرو هستند. گرچه شرکتهای «مادر» کار را با قبول سفر و سفارشات، سازماندهی و هماهنگ میکند، اما راننده، کارمند شرکت محسوب نمیشود و لذا ناچار است مجموعهای از هزینهها را متحمل شود. پراکندگی جغرافیایی کارکنان، نبود امنیت شغلی، فشار کار، درآمدهای ناچیز و فقدان تأمین اجتماعی از جمله این مشکلات است. در ایران، علاوه بر این مشکلات، بحرانهای سیاسی و اقتصادی و فقدان ثبات، قطع مکرر اینترنت و افزایش نجومی نرخ تورم، وضعیت این قشر زحمتکش را وخیمتر میکند.
با این همه، رانندگان اسنپ در سالهای اخیر به کرات علیه وخامت شرایط کار به اعتراض برخاستهاند. آنها هوشمندانه از همان زیرساختهای ارتباطی که برای قبول سفرها و سفارشات در اختیار دارند، برای سازماندهی اعتراضات نیز استفاده میکنند. کانالهای تلگرامی باشگاه رانندگان در شهرهای مختلف یکی از این ابزارهای ارتباطی و هماهنگی اعتراضات است که تا حدی خلاء تشکل را برطرف میکند.
بهطور مثال، فراخوان اعتصاب رانندگان اسنپ در سال ۱۳۹۶ در تهران از طریق کانال باشگاه رانندگان این شهر پخش شد. در اردیبهشت ۱۴۰۳ نیز دعوت به دست کشیدن از کار در اپلیکیشن رانندگان منتشر شد. آنها در پیامی که در کانال تلگرامی نیز منتشر کردند، به کاهش کرایهها، افزایش کمیسیونها و نقشههای قدیمی که یافتن مسیر را طولانیتر میکرد، اعتراض کردند. به این ترتیب، استفاده روزمره از اپلیکیشن برای قبول سفارشات، به ابزاری برای سازماندهی و هماهنگی اعتراضات نیز تبدیل شده است. نحوه برگزاری اعتصاب در اسنپ نیز ویژگی خاص خود را دارد. کافی است راننده در روز و تاریخ اعتصاب، اپلیکیشن را باز نکند و سفر و سفارش را نپذیرد.
با گذشت ۱۲ سال از راه افتادن اسنپ و گسترش زمینههای خدماتی آن، روزبهروز شرایط رانندگان آن وخیمتر شده است. با این همه، آنان توانستهاند با استفاده از ابزارهای موجود ارتباط آنلاین، بخشی از پراکندگی جغرافیایی خود را پشت سر بگذارند و در مواردی به اعتراض و اعتصاب علیه شرایط کار و تبعات آن بر کاهش روزافزون سطح زندگی و معیشت خود روی آورند.
نظرات شما