روز سه‌شنبه ۲۷ بهمن ماه ۱۴۰۴، مصادف با ۱۷ فوریه ۲۰۲۶، دومین نشست دور جدید «مذاکرات» هسته‌ای میان دولت آمریکا و جمهوری اسلامی در ژنو برگزار شد.  خروجی این نشست، همانند گفت‌و‌گوهای مسقط که روز دوم فوریه در عمان برگزار شد، چیزی فراتر از یک سری  تعارفات کلی و دیپلماتیک نبود. عراقچی با تأکید بر «جدی‌تر و سازنده تر» بودن فضای مذاکرات نسبت به دورۀ قبل اعلام کرد: در این مرحله از گفت‌و‌گوها «پیشرفت» حاصل شده است و دو طرف قادر شده‌اند به درک مشترکی از اصول کلی برای ادامۀ مذاکرات برسند. او همچنین در مورد زمانبندی دور بعدی نشست گفت: هنوز زمان قطعی دور سوم مشخص نشده و این موضوع وابسته به پیشرفت در تدوین متن توافق پیشنهادی است.

مقامات آمریکایی نیز در مورد نتایج گفت‌و‌گوهای ژنو اظهار نظرهای متفاوت و بعضاً متضادی را بیان کردند. سخنگوی کاخ سفید اعلام کرد: مذاکرات «پیشرفت محدودی» داشته‌اند، اما هنوز «طرفین در بسیاری از موضوعات کلیدی فاصلۀ زیادی دارند» و «چالش‌های اساسی» باقی‌ست. جی دی ونس – معاون رئیس جمهوری آمریکا – نیز بار دیگر با تأکید بر پابرجا بودن گزینۀ نظامی اعلام کرد: «اگر مذاکرات نتواند به نتایج مشخصی برسد و ایران به خواسته‌های واشنگتن پاسخ مناسب ندهد، گزینۀ نظامی همچنان روی میز است». حال با اتکا به چنین فضایی از سخنان طرفین و بر بستر تجربه‌های مذاکرات پیشین اگر از تعارفات دیپلماتیک بگذریم، نتایج واقعی گفت‌و‌گوهای ژنو را نه در لفاظی‌های دیپلماتیک نمایندگان دو طرف، بلکه در سخنان تند و تیز خامنه‌ای – در همان روز مذاکرات – و یا در سخنان مقامات آمریکایی – یک روز بعد از مذاکرات ژنو – باید شنید و بدان تأمل کرد.

خامنه‌ای درست در همان ساعاتی که عراقچی با نمایندگان ترامپ در حال مذاکره بود، با لحنی تهدید‌آمیز نسبت به حضور ناوهای جنگی آمریکا در منطقه گفت: «ناو جنگی گرچه سلاح خطرناکی است؛ اما خطرناک‌تر از آن سلاحی است که می‌تواند آن را به قعر دریا بفرستد». سخنانی که یک روز بعد با اعلام موضع ترامپ و دیگر مقامات آمریکایی و اسرائیلی، اگر نگوییم ادامه روند دیپلماسی مذاکرات را با شکست مواجه ساخت، دست‌کم  باید گفت آیندۀ مذاکرات کنونی را در هاله‌‌ای از ابهام و بن‌بست فرو برد. چرا و چگونه؟

یک روز بعد از گفت‌و‌گوهای ژنو، کارولاین لیویت – سخنگوی کاخ سفید – در جریان یک نشست خبری، بی آنکه اشاره‌ای‌ به موفقیت یا شکست مذاکرات ژنو داشته باشد، در ضرورت بکارگیری حملۀ نظامی آمریکا به جمهوری اسلامی گفت: «دلایل و استدلال‌های بسیاری می‌توان برای حمله به ایران  پیدا کرد». او در ادامه افزود: «انتظار می‌رود ایرانی‌ها طی چند هفتۀ آینده با جزئیات بیشتری نزد ما برگردند. بنابراین رئیس جمهوری همچنان روند تحولات را زیر نظر خواهد داشت». همزمان با اظهارات سخنگوی کاخ سفید، «اکسیوس» طی گزارشی به نقل از «دو منبع آگاه» نوشت: ترامپ روز چهارشنبه در اتاق وضعیت کاخ سفید با مشاوران ارشد خود در بارۀ ایران جلسه برگزار کرد. «سی بی اس» نیز طی گزارشی در مورد محتوای این نشست اعلام کرد: مقامات ارشد امنیت ملی آمریکا به ترامپ گفته‌اند، که ارتش این کشور از روز شنبه (۲۱ فوریه) برای حملۀ احتمالی به ایران آماده خواهد بود.

علاوه بر اظهارات فوق و به رغم گسیل ناوهای جنگی «یواس‌اس آبراهام لینکن»، «یواس‌اس جرالدفورد»، ارسال انبوه تجهیزات نظامی از قبیل صدها جنگنده – بمب‌افکن‌، و هواپیماهای رادارگریز پیشرفته به منطقۀ خلیج فارس همراه با ارسال ۶۰ هواپیمای جنگی به اردن، ترامپ بار دیگر از روند دیپلماسی به عنوان بهترین گزینه برای تحقق خواسته‌های چند‌گانه‌اش از جمهوری اسلامی تأکید کرد. تا جاییکه «وال‌استریت ژورنال» در جدیدترین گزارش خود به نقل از ترامپ نوشت: رئیس جمهور آمریکا گفته است ترجیح می‌دهد به توافق دیپلماتیکی برسد که در صورت تحقق همه خواسته‌های آمریکا، به نابودی برنامۀ هسته‌ای ایران، منحل شدن نیروهای نیابتی منطقه‌ای و برچیده شدن برنامۀ موشک‌های بالستیک جمهوری اسلامی منجر خواهد شد. (تأکید از ماست)

در کنار همه اتفاقات انجام شدۀ تاکنونی، آنچه باید بر آن انگشت گذاشت، همانا اعلام سیاست‌های کلان ترامپ در قبال جمهوری اسلامی‌ست. ترامپ طی یک سال گذشته همواره خواهان تسلیم جمهوری اسلامی از طریق راه‌های دیپلماتیک بوده است. در عین حال مدام تأکید داشته که اگر تحقق خواست‌هایش از طریق مذاکره صورت نگیرد، به اقدام نظامی متوسل خواهد شد. ترامپ تنها سه روز بعد از مذاکرت ژنو، در نخستین نشست «هیئت صلح» غزه طی هشدار‌ به  جمهوری اسلامی اعلام کرد: «در طول سال‌ها ثابت شده است که دستیابی به توافقی معنادار با ایران کار آسانی نیست. ما باید به یک توافق معنادار برسیم، در غیر اینصورت اتفاقات بدی رخ خواهد داد». وی در ادامه افزود: اگر توافقی حاصل نشود واشنگتن «ممکن است مجبور شود یک گام فراتر برود». و در توضیح تهدیدش گفت: «احتمالا طی ۱۰ روز آینده خواهید فهمید چه خواهد شد».

حال، اگر مجموعه تجهیزات عظیم جنگی آمریکا را در کنار ضرب‌الاجل ۱۰ روزۀ ترامپ – مبنی بر تسلیم شدن جمهوری اسلامی از طریق دیپلماسی – بگذاریم، به روشنی خواهیم دید بر خلاف آنچه تحت پوشش دیپلماسی در مذاکرات ژنو جاری بوده، در پشت صحنۀ این مذاکرات حوادث دیگری در شرف وقوع است. حوادث و اتفاقاتی که اگرچه صددرصد قابل پیش‌بینی نیست، اما بر بستر مجموعه عواملی که تاکنون در کنار هم چیده شده‌اند، جملگی شاهدی بر شکست مذاکرات هسته‌ای‌ و جایگزینی آن با عملیات نظامی آمریکا علیه جمهوری اسلامی‌ست. در این میان، آنچه حمله نظامی و اقدامات هوایی آمریکا به تأسیسات هسته‌ای، موشکی و پایگاه‌های نظامی جمهوری اسلامی را در روزها یا هفته‌های آینده به گزینه‌ای محتمل‌ تبدیل کرده است، همان تهدیدات مداوم ترامپ همراه با گسیل این همه تجهیزات و ادوات نظامی پیشرفته به خاورمیانه است. روشن است ارسال این حجم از تجهیزات جنگی آمریکا به حوزۀ خلیج فارس بی‌دلیل نبوده و نیست. در توضیح گسیل این حجم از ادوات نظامی، مقامات آمریکایی و اسرائیلی طی ماه‌های گذشته به کرات اعلام کرده‌اند، هدف از گسیل این همه تجهیزات پیشرفته نظامی به منطقۀ خاورمیانه انجام یک تهاجم سنگین هوایی برای به تسلیم کشاندن خامنه‌ای و  به طریق اولی به تسلیم کشاندن جمهوری اسلامی‌ست.

اما این معادله طرف دیگری هم دارد، و آن جمهوری اسلامی‌ست. اینکه در این وضعیت بحرانی و اوضاع بهم ریختۀ پیش از حملۀ نظامی آمریکا به ایران، خامنه‌ای و به تبع آن هیئت حاکمۀ ایران در مواجهه با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل چه تصمیم گرفته یا خواهند گرفت، می‌تواند وقوع حمله را قطعی و یا برعکس دامنۀ منازعات را به سمت دیگری غیر از جنگ بکشاند. نکتۀ مهم دقیقا در همین‌جاست که آیا خامنه‌ای طی ۱۰ یا حداکثر ۱۵ روز آینده به خواست‌های‌ ترامپ از طریق دیپلماسی تن خواهد داد یا نه؟ با توجه به مواضع تاکنونی خامنه‌ای – بویژه سخنان روز سه‌شنبه او – پاسخ به این سئوال حداقل تا این لحظه منفی‌ست. اگرچه ترامپ همچنان بر توقف کامل یا به صفر رساندن غنی‌سازی در خاک ایران تأکید دارد، اما با بمب‌باران سایت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی در جنگ دوازده روزه، به نظر می‌رسد در لحظۀ کنونی مسئلۀ هسته‌ای و غنی‌سازی در ایران تا حد زیادی موضوعیت خود را برای آمریکا و اسرائیل و حتا تا حد معینی برای خود جمهوری اسلامی نیز از دست داده است.

تا این مرحله از گفت‌و‌گوها، آنگونه که از شواهد بر می‌آید جمهوری اسلامی با توقف فعالیت‌های هسته‌ای خود به مدت سه تا پنج سال یا بیشتر مشکلی نداشته باشد. موضوع انتقال ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم غنی شدۀ ۶۰ درصدی به روسیه هم اگرچه برای خامنه‌ای کاری سخت و دشوار است، اما در مواجهه با حملۀ نظامی آمریکا می‌تواند به امری محتمل تبدیل شود. موضوع نیروهای نیابتی هم با توجه به ضربات سنگینی که تاکنون خورده‌اند، ممکن است جایی برای چانه‌زنی در روند مذاکرات داشته باشد. اما آنچه در این میان برای خامنه‌ای حیثیتی، دفاعی و در زمرۀ خطوط قرمز نظام است، مسئلۀ موشک‌های دوربرد بالستیک است. موضوعی که به نظر می‌رسد خامنه‌ای تحت هیچ شرایطی به خواست ترامپ و اسرائیل مبنی بر کاهش برد موشک‌های بالستیک تن نخواهد داد. از طرف دیگر، ترامپ و اسرائیل نیز موشک‌های دوربرد جمهوری اسلامی را خط قرمزشان اعلام کرده و خواستار کاهش برد موشک‌ها به زیر ۵۰۰ کیلومتر شده‌اند. خط قرمزی که پذیرش آن برای خامنه‌ای ناممکن است. حال با توجه به واقعیات یاد شده اگر طرفین منازعه – خامنه‌ای و ترامپ – کماکان روی خطوط قرمزشان بایستند – چنانچه تاکنون ایستاده‌اند –  حملۀ نظامی آمریکا به ایران بسیار محتمل است.

طی روزهای چهارشنبه و پنجشنبه، «اکسیوس»، «سی بی اس» و «وال‌استریت‌ژورنال» با درج گزارش‌هایی از آمادگی حملۀ نظامی آمریکا به ایران خبر دادند. همزمان با گزارش‌های فوق، جروزالم‌پست هم به نقل از منابع آگاه نوشت: اگرچه ترامپ نسبت به مذاکره با ایران ابراز تردید کرده، اما هنوز در باره اقدام علیه جمهوری اسلامی تصمیم نهایی را نگرفته است. به ادعای این روزنامۀ اسرائیلی، اگرچه حملۀ آمریکا در نهایت محتمل است، اما بر خلاف هیاهوی رسانه‌ای،  لزوماً در چند روز آینده انجام نخواهد شد.

حال بر اساس مجموعه شواهد موجود، اگر طی ۱۰ تا ۱۵ روز آینده، جمهوری اسلامی حاضر به دادن یک سری امتیازات «بزرگ» به آمریکا نباشد و ترامپ نیز کماکان بر خواسته‌هایش – از جمله کاهش برد موشک‌های بالستیک – اصرار داشته باشد، بدون شک منطقه شاهد جنگی ویرانگر خواهد بود. جنگی که پیشاپیش میزان گستردگی و نتایج حاصل از آن بر کسی معلوم نیست. ترامپ روز جمعه اول اسفند در ارتباط با ابعاد حملۀ نظامی‌اش به جمهوری اسلامی اعلام کرد: برای یک حملۀ محدود در حال تصمیم گیری است. تا اینجای کار به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی نیز خود را برای یک درگیری آماده کرده و چه بسا بر این باور است که اگر بتواند همانند جنگ دوازده روزه خود را زیر حملات آمریکا سر پا نگه دارد.

مانور دریایی مشترک جمهوری اسلامی با روسیه در آب‌های آزاد ، بستن آزمایشی چند ساعتۀ تنگۀ هرمز توسط سپاه پاسدارن در همان روز مانور ، ارسال نامه به سازمان ملل، مبنی بر اینکه اگر آمریکا به ایران حمله کند، جمهوری اسلامی به تمام پایگاه‌های آمریکا حمله خواهد کرد، می‌تواند از جمله اقداماتی‌ باشد که جمهوری اسلامی تا این لحظه  خود را برای یک درگیری محدود و کوتاه مدت با آمریکا و اسرائیل آماده کرده است. اما اگر ایالات متحده و اسرائیل بخواهند حملات هوایی خود را در ابعادی گسترده علیه سران رژیم، سایت‌های موشکی، پایگاه‌های نظامی، زیرساخت‌های مربوط به سپاه و بسیج و دیگر اماکن نظامی – امنیتی متمرکز کنند، در آن صورت معلوم نیست دامنۀ جنگ به کجا کشیده خواهد شد و اوضاع به چه سمتی پیش خواهد رفت. در این میان تنها نکته‌ای که می‌توان بر آن تأکید داشت، این است که تهاجم هوایی آمریکا محتملاً با هدف سرنگونی جمهوری اسلامی صورت نخواهد گرفت. اگر چنین  باشد، جمهوری اسلامی برآمده از زیر حملات هوایی آمریکا و اسرائیل – اگر چه حکومتی به مراتب ضعیف‌تر از قبل خواهد بود – اما این حاکمیت ضعیف و شکست خورد در مواجهه با توده‌های مردم ایران رفتاری به مراتب فاشیستی‌تر از حالت کنونی خواهد داشت. پوشیده نیست، در چنین حالتی دود آتش و ویرانی این جنگ و حملات هوایی آمریکا و اسرائیل بیش از هر کس و هر چیزی، به چشم کارگران، زحمتکشان و عموم توده‌های مردم ایران و به طریق اولی به چشم جنبش‌های اجتماعی موجود در ایران خواهد رفت.

تنها اتفاقی که می‌تواند روند این جنگ و کشتار را به نفع توده‌های مردم ایران سمت و سو دهد، همانا گسترش مبارزات مردم ایران برای سرنگونی انقلابی جمهوری اسلامی‌ست. طوفانی شدن دریای خروشان خشم توده‌های سرکوب شده در گستره‌ای به وسعت ایران، و مهمتر از آن قد برکشیدن طبقه کارگر برای برپایی یک اعتصاب عمومی سیاسی‌ از جمله اتفاقات کارسازی‌ست که می‌تواند جامعه را از ویرانی و تباهی وضعیت کنونی رها سازد. فراموش نکنیم جمهوری اسلامی دشمن اصلی توده‌های مردم ایران است. راه نجات توده‌های مردم ایران هرگز از طریق جنگ و حملات هوایی آمریکا و اسرائیل محقق نخواهد شد. این جنگ، جنگی ارتجاعی میان دو دولت ارتجاعی است و باید با آن مخالفت کرد. هر وضعیتی که در ایران پیش آید، تنها راه نجات کارگران، زنان، معلمان، دانشجویان، بازنشستگان، نویسندگان، هنرمندان، وکلا و دیگر گروه‌های اجتماعی در گرو تحقق یک انقلاب اجتماعی‌ست. پس تا دیر نشده برای برپایی چنین انقلابی بپا خیزیم. تنها با اعتراضات وسیع توده‌ای، سازماندهی یک اعتصاب عمومی سیاسی و فوران امواج دریای خشم مردمان زخم خورده از کشتار دیماه است که می‌توانیم جمهوری اسلامی را سرنگون، حاکمیت شورایی کارگران و زحمتکشان را برقرار و برای همیشه سایه جنگ و ویرانی را از سر توده های مردم ایران به دور سازیم.

متن کامل نشریه کار شماره ۱۱۵۸ در فرمت پی دی اف:

ناپایداری اوضاع سیاسی و جایگاه طبقه کارگر

بادرود و خوش آمد به تمام رفقا و دوستانی که زحمت کشیدند و از راه‌های دور و نزدیک به این‌جا تشریف آوردند.

درابتدا ضمن ابراز همدردی عمیق با مردم داغدیده ایران که عزیزان خود را در کشتار و قتل‌عام جمهوری اسلامی در دی‌ماه ازدست دادند، خودم را در غم و درد مردم ایران شریک می‌دانم. درعین حال سال‌گرد حماسه سیاهکل را به همگان شاد باش می‌گویم.

صحبت من درمورد ناپایداری اوضاع سیاسی و جایگاه طبقه کارگر هست، اما نمی‌شود مراسمی به مناسبت سیاهکل گذاشت و در این باره صحبتی نکرد. بنابراین من ابتدا صحبت بسیار کوتاهی درمورد سیاهکل می‌کنم و بعد به بحث اصلی می‌پردازم.

حماسه سیاهکل و آغاز جنبش مسلحانه که ما اکنون پنجاه و پنجمین سالگرد آن را گرامی می‌داریم، هیچکس نمی‌دانست که به یک رویداد بسیار مهم تاریخی و یک رویداد فراموش ناشدنی تبدیل می‌شود، اما شد، و این، دلایل مشخصی داشت. سیاهکل، فضای ترس، فضای یأس و نومیدی و انفعالی را که بر برخی محافل روشنفکری و کل جامعه حاکم بود درهم شکست. سیاهکل آن قدرقدرتی و جزیره ثباتی را که شاه برای خودش ساخته بود برهم زد.عملکرد حزب توده بعد از سالهای ۳۲ از جمله افتضاحات تشکیلات تهران این حزب که در رأس آن عباس شهریاری یا اسلامی مأمور ساواک قرار داشت، خیانت‌ها و تنفر نامه هایی که رهبران بزدل این حزب نوشتند و به اعضا توصیه کردند بنویسند،آبرو و اعتباری برای چپ و کمونیسم باقی نگذاشته بود و سبب بدبینی و بی اعتمادی کارگران نسبت به کار و فعالیت کمونیستی و کمونیست‌ها شده بود. سیاهکل و جنبش مسلحانه، اعتماد کارگران به کمونیسم و کمونیست‌ها را دوباره زنده کرد و ارزش و اعتبار کمونیسم را بازگرداند.سیاهکل، عملی آگاهانه و مبتنی بر تحلیل مشخص از شرایط مشخص آن دوره بود و به تشتت نظری درمیان روشنفکران کمونیست و انقلابی پایان داد. سیاهکل به پرسش و چه باید کرد مهمی که دربرابر کمونیست ها قرار داشت پاسخ داد، راه را نشان داد . راه تازه ای پیش پای کمونیست‌ها و انقلابیون گذاشت. حماسه سیاهکل به گواه تاریخ و به گواه اسناد و مدارک بی‌شماری که در این زمینه وجود دارد، کل جامعه را تحت تأثیر قرارداد و هیچ عرصه ای از جامعه از دانشگاه و محافل روشنفکران انقلابی گرفته تا  جنبش کارگری و عرصه شعر و هنر و ادبیات، از تأثیرات و نفوذ سیاهکل برکنار نماند. سیاهکل، بن بست بزرگ آن دوره را شکست، راه را نشان داد ، وظیفه و رسالت خود را انجام داد و جاودانه شد.

اما بپردازم به بحث اصلی، ناپایداری اوضاع سیاسی و جایگاه طبقه کارگر.

شرایط و اوضاع سیاسی جامعه به شدت بی‌ثبات و ناپایدار است. سرمنشأ این ناپایداری، بحران سیاسی است که سرتاپای رژیم را فراگرفته است. حتی کشتار فجیع و هولناک اخیر نیز، از عمق و دامنه این بحران کم نکرده است، چرا که این، بحرانی است که در اساس ناشی از رشد تضاد‌ها و تعمیق بحران لاینحل اقتصادی و بحران ها‌ی گوناگون اجتماعی‌است. تمام رویداد های بزرگی که ما دست کم  در هشت سال گذشته با آن روبرو بودیم ازنمونه خیزش توده‌ای دی‌ماه اخیر، از این واقعیت حکایت می‌کند که این تضاد‌ها و بحران‌ها از مدت‌هاست که به مرحله انفجار رسیده و فقط به مرحله انفجار نرسیده، بلکه به خود انفجار اجتماعی نیز منجر شده است.

علت آن هم روشن است. جامعه نیاز به تغییر دارد و در جستجوی تغییر بنیادی است. برای اینکه اوضاع جامعه از مرحله ناپایداری گذر کند و از بی‌ثباتی خارج شود، باید اوضاع تغییر کند و وضعیت موجود دگرگون شود.توده مردم از کارگران، زحمتکشان، معلمان، پرستاران، دانشجویان، بازنشستگان و غیره، همه خواهان تغییراند.

درشرایط کنونی اضافه بر بحران سیاسی و بحران داخلی، جمهوری اسلامی با یک بحران بزرگ و جدی در زمینه روابط خارجی هم روبروست. این بحران و دعوای دولت آمریکا و ترامپ در بعد از جنگ ۱۲ روزه، همینطور بعد از قتل‌عام اخیر تشدید شده است.اعزام ناوهای جنگی و هواپیمابر و سایر تجهیزات نظامی آمریکا و آرایش نظامی درمنطقه، احتمال درگیری نظامی را تشدید کرده است. گرچه ترامپ ترجیح می‌دهد از طریق اعمال فشار و تهدید و تحریم، از جمهوری اسلامی امتیاز بگیرد تا از طریق جنگی که کنترل آن آسان نخواهد بود و می‌تواند کل منطقه را به درون خود بکشد،اما جمهوری اسلامی هم نمی‌تواند به همه‌ی آنچه ترامپ می‌خواهد گردن بگذارد، مگر آنکه جمهوری اسلامی دیگر در آن شکل و شمایل کنونی نباشد.در هر حال صحنه سیاسی در این رابطه مدام از تهدید به عملیات نظامی، به گفتگو و مذاکره و بالعکس در حال تغییر است. فعلا ظاهراً دست بالا با مذاکره است.  در هر حال این کشمکش و بحران نیز بر بی‌ثباتی اوضاع دامن زده و به نظر نمی رسد که به این سادگی هم قابل حل باشد. حالا اگر فرصت شد در مورد احتمالات و اینکه بالأخره این دعوا به کجا خواهد کشید، به جنگ منتهی خواهد شد یا به سازش و غیره، بیشتر روی آن صحبت خواهیم کرد.

در هر حال یک چیز روشن هست و آن این هست که مردم خواهان تغییراند و جمهوری اسلامی را نمی‌خواهند و از سال ۹۶ تا کنون بارها در ابعادی بسیار گسترده برای تحقق یک تغییر و برای سرنگونی جمهوری اسلامی به میدان آمده‌اند. از دی‌ماه ۹۶  که جامعه یک دوران رکود سیاسی را پشت سرگذاشت و وارد یک دوران انقلابی شد، ما شاهد خیزش‌ها و برآمد های بزرگ توده‌ای و خیابانی بوده‌ایم. دی‌ماه ۹۶، آبان ۹۸، جنبش زن، زندگی، آزادی در سال ۱۴۰۱ و  جنبش بزرگ توده‌ای در دی‌ماه سال جاری. این خیزش‌ها و قیام‌ها نشان داد که توده‌های مردم به‌طور جدی خواهان تغییر‌اند و به همین منظور وارد خیابان شدند و حتی حاضرند در این راه ، جان خود را هم از دست بدهند که دادند.

گرچه تمام این جنبش‌ها و مبارزات، اساساً ریشه در اوضاع اقتصادی و اجتماعی و فشارهای ناشی از آن داشت، اما همگی بدون استثنا با شعارهای مشخص سیاسی مانند مرگ بر دیکتاتور، مرگ برخامنه‌ای، مرگ بر جمهوری اسلامی به خیابان آمدند. در جنبش دی‌ماه سال جاری نیز که از بازار و اعتراض کسبه آغاز شد و موضوع افزایش قیمت دلار و بی‌ثباتی بازار و اقتصاد، از بهانه های اولیه آن بود، اما این خیزش نیز در اساس از درون یک‌رشته تضاد‌ها و بحران‌ها سر برآورده بود و دیدیم که بر متن شرایط انقلابی حاکم  برجامعه، روی همان شعار ها متمرکز شد و با سرعت عجیبی به یک جنبش تمام عیار سیاسی و سراسری علیه رژیم و نظم حاکم تبدیل شد.این ماجرا یکبار دیگر نشان داد مردم به این درجه از شناخت و آگاهی دست یافته‌اند و متوجه هستند که اگر قرار باشد مسایل اقتصادی و معیشتی، حتی بحران‌هایی از نمونه بحران آب، برق، محیط زیست و امثال آن هم حل شود، این‌ها هم همه با نظم حاکم گره خورده و مشکل، زمانی می‌تواند حل شود که مقدم بر هرچیز تکلیف این نظم یکسره شود.

اما این جنبش‌ها و خیزش‌ها به رغم جانفشانی‌ها، شجاعت‌ها و قهرمانی گروه‌هایی از مردم و به رغم اینکه به هرحال دستاوردهایی هم داشته‌اند اما همگی بدون استثنا با شکست روبرو شدند.بسیار مهم است که علل این شکست‌ها واکاوی شود.پیرامون علل شکست این جنبش‌ها می‌توان به موارد متعددی اشاره کرد ازجمله اینکه این جنبش‌ها رهبری نداشتند، فاقد سازماندهی بودند و روشن است جنبشی که فاقد رهبری و سازماندهی باشد شکست می‌خورد. علاوه بر این شعارهایی که سر داده شد، همه شعارهای سلبی بود و شعارهای ایجابی وجود نداشت، فاقد شعارهایی بود که که بسیج کننده نیروها و توده های بیشتری باشد و بالأخره در این جنبش‌ها وضعیت بعد از سرنگونی و موضوع  آلترناتیو هم ناروشن بود و در واقع فاقد آلترناتیو بودند. در هرحال پیرامون چرایی یا علل شکست این جنبش‌ها، به موارد زیادی می‌توان اشاره کرد اما من اینجا به‌طور خاص به دو نکته اشاره می‌کنم.

دلیل اول، شکل مبارزه است. اعتراض خیابانی فی نفسه محدویت‌های خاص خودش را دارد. هم ازاین نظر که در این شکل مبارزه عموماً فقط بخش‌هایی از مردم از آن استقبال می‌کنند و نه توده وسیع و چند میلیونی مردم، هم از این جهت که رژیم سرکوبگر، با بسیج و تمرکز نیروهای سرکوب خود در محل تجمع و اعتراض، می‌تواند آن را سرکوب کند. بنا براین این شکل مبارزه باید با اشکال دیگری از مبارزه و در رأس آن با اعتصابات سیاسی و سراسری تکمیل شود. در رأس این اعتصابات، اعتصابات سیاسی سراسری کارگری است که از اهمیت حیاتی برخوردار است. از همین‌جاست که باید جایگاه طبقه کارگر در این تحولات توجه نمود. اعتراضات و نبردهای خیابانی باید با اعتصابات سراسری پرستاران، رانندگان حمل ونقل شهری و جاده ای، کارگران برق، آب، پتروشیمی و نفت و گاز و غیره همراه شود و افزون بر این با اعتصابات سراسری معلمان، دانشجویان، اساتید دانشگاه، کارمندان برخی ادارات وغیره باید تکمیل شود.با اعتراض خیابانی نمی توان دست خالی در برابر نهادهای تا به دندان مسلح ایستاد و دستگاه سرکوب را فلج کرد. اما با اعتصابات سیاسی سراسری نه فقط می‌توان دستگاه سرکوب حکومتی را فلج کرد و تا حد زیادی از کار انداخت، بلکه در جریان همین اعتصابات هست که کارگران تجربه می اندوزند، آگاهی سیاسی و سازمانیابی و تشکل یابی خود را ارتقا می‌دهند و از درون همین اعتصابات هست که آلترناتیو نظم حاکم نیز شکل می‌گیرد.

قیام‌ها و نبرد های خیابانی درصورتی می‌توانند موفق شوند که زمینه‌های این قیام‌ها و زمینه پیروزی آن از قبل، به وسیله اعتصابات سیاسی سراسری فراهم شده باشد. فراموش نکنیم که در سال ۵۷ نیز قبل از قیام روزهای ۲۱ و ۲۲ بهمن، اعتصابت کارگری و اعتصابات سیاسی سراسری به ویژه در نفت آغاز شده بود.این اعتصابات سیاسی در نیمه دوم سال ۵۷ بود که رژیم را فلج ساخت. امروز هرکس این را می‌داند که بستن شیر نفت بود که ضربه قطعی را بر رژیم شاه وارد ساخت. این اعتصابات بود که زمینه‌های قیام مسلحانه ۲۱و ۲۲ بهمن و پیروزی آن را فراهم ساخت.

موضوع مهم دیگر عدم حضور متشکل طبقه کارگر در این جنبش‌هاست.البته همه می‌دانند که کارگران به صورت انفرادی در تمام این جنبش‌ها حضور داشته‌اند. بسیاری از کسانی که در این خیزش‌ها کشته شده یا به زندان افتاده‌اند یا خود کارگر و زخمتکش بودند و یا فرزندان و بستگان آن‌ها بوده اند.اما متأسفانه از حضور سیاسی طبقه کارگر اثری نیست. به رغم اینکه جنبش کارگری در چندسال اخیر به ویژه از سال ۹۹ به بعد پیشرفت های زیادی داشته و از لحاظ کمیت و تعداد اعتصاب و تجمع واقعاً میشود گفت با هیچ کشوری قابل قیاس نیست حتی ما در نفت و گاز بخشاً شاهد اعتراضات بزرگ فراواحدی یا سراسری بوده ایم،اما فقدان حضور سیاسی طبقه کارگر در این جنبش‌ها قابل کتمان نیست. منظور این نیست که چرا کارگران وارد خیابان و اعتراضات خیابانی نشدند یا نمی‌شوند، منظور این هست که در همان چارچوب سازوکارهای ویژه محیط کارگری و اشکال ویژه مبارزه کارگری نیز حضور سیاسی نداشتند و در اساس عمدتاً در دایره مبارزه صنفی باقی ماندند. من وارد چرایی این عدم حضور نمی شوم. البته باید علل و عوامل آن شناسایی و برایش راه حل ارائه شود. قطعاً فقدان این حضور بخشاً به خود کمونیست‌ها و مدافعان طبقه کارگر برمی‌گردد.

درهرحال در یک جامعه سرمایه داری مثل ایران که کارگران و اعضای خانواده آن‌ها اکثریت جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند، برای هرکس باید روشن باشد که تحول و دگرگونی بنیادی جامعه بدون حضور طبقه کارگر محال است. تنها این طبقه هست که با ورود به عرصه سیاسی می‌تواند توازن قوا را به نفع خود و عموم زحمتکشان برهم زند. تنها طبقه کارگر است که بنا به نقش و موقعیتی که در تولید دارد، بنا به کمیت و کیفیت خود و بنا به تاکتیک‌های مؤثر مبارزاتی اخص خود، قادر است نظم موجود را به طور جدی به چالش بکشد و ضربات قطعی را برآن وارد سازد.روشن هست که اگر طبقه کارگر در این جنبش‌ها حضور سیاسی نداشته باشد و اگر نتواند خود را متشکل کند و رهبری این مبارزات را در دست گیرد، اقشار و طبقات غیر کارگر این کار را خواهند کرد و مبارزات مردم و انقلاب مردم باشکست روبرو خواهد شد. حتی اگر این مبارزات به سرنگونی رژیم هم منجر شود، اما چیزی عاید کارگران و زحمتکشان نخواهد شد.

لازم به گفتن نیست که یک همچین وضعیتی، وظایف سنگینی را بر دوش کمونیست‌ها و کارگران آگاه قرار میدهد.نیروهای چپ کمونیست باید  تلاش و فعالیت خود را در راستای کمک به کارگران و رفع این مشکلات و کمبودها متمرکز سازند. این نیروها به ویژه زمانی که آلترناتیوهای رنگارنگ بورژوایی لا اقل در خارج کشور دارند وارد میدان می‌شوند، بایستی همکاری‌ها و اقدامات عملی خود را گسترش دهند و آن را بیش از پیش تقویت کنند. ما تا جایی که می توانیم باید در راه کمک به تشکل یابی کارگران، ایجا و تکثیرکمیته های اعتصاب، کمیته ها و شوراهای هماهنگی و سازماندهی اعتصابات کارگری به ویژه اعتصابات سیاسی کارگری و ورود کارگران به صحنه سیاسی تلاش کنیم.

درپایان لازم است که به این نکته نیز اشاره کنم که به رغم سرکوب خونین جنبش دی‌ماه و کشتار بی‌سابقه معترضان خیابان، بحران‌های حکومتی سرِ جای خودشان هستند. سرمایه داری ایران با عمیق‌ترین بحران در دوره جمهوری اسلامی روبروست. نه جمهوری اسلامی و جناح‌های آن نه سایر دسته‌های بورژوازی قادر به حل این بحران نیستند . سرکوب ولو خونین ترین سرکو‌ب ها نیز این نظم پوسیده را نجات نخواهد داد. جامعه نیازمند تغییر اساسی است و باید تغییر کند.علم کردن رضا پهلوی یا جریان مجاهد و هر جریان بورژوایی دیگر نیز حلال هیچ مشکلی نخواهد بود. لازمه یک تغییر اساسی نه فقط سرنگونی رژیم و براندازی تمام نظم موجود، بلکه جایگزینی نظمی است که قادر به حل این تضادها و بحران‌ها باشد و آن  از نظر من چیزی نیست جز یک نظم شورایی کارگری.

فکر می‌کنم وقت من تمام شده و فرصت پرداختن به ماجرای آلترناتیو‌ها و عاقبت کشکمش ترامپ و جمهوری اسلامی نرسید حالا اگر پرسش و پاسخی باشد شاید بشود آن جا به این موضوع پرداخت. خسته نباشد. ممنون.

متن کامل نشریه کار شماره ۱۱۵۸ در فرمت پی دی اف: